Friday, July 21, 2017

Medicina prezentaĵo (The Medicine Show): ridu al la morto!

Ĉu vi ŝatas la morton? Mi supozas ke ne. Tamen ĝi estas specifa gasto kaj kutimas veni ne invitita, do plej ofte la demando sonas aliel: kiel renkonti ĝin? La ĉefherooj de tiu ĉi filmo trovis ĝustan respondon – ridu!

Unue la mezaĝulo, kies rektumo estas trafita de kancero, reagas al la minaco kiel al plia problemo, kiujn ĉiu havas kaj superas dum la vivo. Li klopodas batali kontraŭ ĝi, sekvi kuracistajn konsilojn ktp. La geamikoj aranĝas festenon honore al li tagon antaŭ lia operacio, tostante: “Feliĉe ke ne ni havas tiun tumoron!” Ĉiuj ŝultroklakas lin kuraĝige-adiaŭe kaj rigardas tristesprime – ja tiel oni devas renkonti la morton, kies stampaĵo jam videblas sur lia frunto, ĉu ne?


Tamen jam baldaŭ ĉio transformiĝas al grotesko. La morto estas antaŭgonisto de la vivo kaj la ekstremaĵoj ĉiam pli proksimas ol oni kutimas pensi (ne hazarde filmoj pri murdoj kaj seksumado tiom popularas). Iu virino en seksallogaj vestoj, enuanta en la festeno, rimarkis lian solecon kaj decidis akiri tute novan sperton, gustumante proksimecon de la morto. Ĉi-foje apenaŭ temas pri figursenca gustumado, sed lastmomente la ĉefheroo fuŝis ĉion – lia malsana rektumo furzis al la midzulina vizaĝo en la plej tikla momento. Ĉu neceseja humoro? Tute ne, nur kruda memorigo ke ĉiuj scenaroj vanas.

Tio ripetiĝos plurfoje – kruda humoro kaj nenionestimado kontraŭ falso kaj bigoteco. Mallerta flegistino plurfoje maltrafas lian vejnon (“...momenton... mi provu denove... la dio ŝatas triopon... eble alia mano – mi estas optimismulino!”). Kuracisto kun algluita rideto kaj ĉiam levita dikfingro elradias la same stultan optimismon kaj nur lia morna asistanto fuŝas la perfekte falsan bildon. Rozvanga blondulo gitarludas kaj gaje kantas, ignorante malsanulajn protestojn: “Iru al lumo, forgesu dolorojn! Tie vi renkontos la geavojn kaj vidos ke vi similaspektas. Iru al lumo!” (mi tuj rememoris la bigoton Ned Flanders el La Simpsonoj kun lia falsa “kristana” optimismo). La kuracisto kun usonstila 32-denta rideto informas lin, ke la operacio estis sukcesa, sed la tumoro evidentiĝis esti pli granda ol ili supozis... kaj ĝi disvastiĝis al la dika intesto... kaj tumorĉeloj estas trovitaj en du limfonodoj... sed li ne perdu bonan humoron kaj preparu sin al sekva operacio, ja ĉio estos bone! La bildon kompletigas du flegistinoj - maljuna grumblulino kaj modelaspekta blondulino - du vizaĝoj de la morto.

Feliĉe en tiu marĉo li renkontas normalan homon (kvankam en tiu medio ŝi aspektas enorme) – junulinon kiu suferas je leŭkemio. Ŝi batalis kontraŭ sia plago jam plurajn jarojn, do evidente tre bone komprenis regulojn de tiu ĉi ludo kaj antaŭvidas la finon. Do ŝi preferas aldoni ne tagojn al la vivo, sed vivon al la restintaj tagoj. Ili ŝercas (ofte lime de akcepteblo aŭ eĉ ekster ĝi), blagas, foje amoras, unuvorte – ĝuas la vivon kia ĝi estas kaj dum ĝi restas.

Ŝajnas ke neniu komprenas tion, la gepatroj de la junulino akre protestas (ili plu sekvas tradician vojon, esperante solvi la problemon anstataŭ akcepti la veron). Mi certas ke plejparto de la spektantaro reagos same, ŝokitaj pro kruda humoro kaj eĉ pli kruda konduto de la ĉefherooj. Kial mi traktas tion malsame? Ĉar mi jam estis ene.

Ne, mi ne mortis ankoraŭ, nek planas tion por la plej proksimaj jaroj. Sed mia patrino estis mortanta kaj mi observis tion dum du jaroj. Mi ne ripetu kion mi jam rakontis pri tio antaŭe, nur diru ke ŝi ne tre ĝuste vivis, sed ĝuste mortis. La kancero ronĝis ŝiajn pulmojn kaj vertebron, sed ŝi plu ridis kaj ŝercis, kiam havis almenaŭ iom da fortoj. Mi memoras ŝin prezenti humurajn historiojn pri siaj najbaroj laŭ hospica ĉambro kaj si mem. Ŝi ironiis kaj rakontis nigrohumurajn anekdotojn ĝis la lastaj vivotagoj.


Ĉu ŝi ne sciis ke la danĝero estas terure granda kaj mortminaca? Kompreneble jes. Sed ŝi sciis tion tro bone, por konsideri serioze. Kiel diris instruisto el nigra anekdoto: “Se via paraŝuto ne malfermiĝis – malstreĉiĝu kaj ĝuu la flugon. Ĝi ja estas la lasta”.

Wednesday, July 19, 2017

Ruma taglibro aŭ Ĉu alia vojo eblas?

Ĉu mi ŝatis tiun ĉi filmon? Ne multe, ĉar mi konsideras ĝin meznivela. Nur du aferoj allogis mian atenton kaj igis min spektis ĝin ĝis la fino: Johnny Depp en la ĉefa rolo kaj Portoriko en 1959, ĉar tio pensigis min pri la sorto de la karibiaj landoj, kiuj tiujare alfrontis gravan dilemon, ĝis nun ne solvitan.

La filmo baziĝas sur la samnoma romano de Hunter S. Thompson, kreinto de la gonzo-ĵurnalismo. En tiu periodo li migris de Usono al San Juan (Portoriko), kie laboris en loka gazeto. Eĉ se memori, ke temas ne pri strikte aŭtobiografia rakonto, evidentas ke granda parto de tiu ĉi historio fontas el liaj personaj spertoj kaj observoj de la loka vivo. Eta eldonaĵo ĉiam baraktanta lime de financa kolapso, kliŝaj artikolaĉoj, usonanoj malkaŝe mokas lokajn tradiciojn kaj ignoras la leĝojn, riĉuloj (ĉefe usonaj) regas la kvazaŭ-sendependan landeton dum la lokanoj mizeregas kaj eĉ ne rajtas aliri sian maron, kaŝitan malantaŭ altegaj bariloj de luksaj vilaoj. Ĉio ĉi memorigas plendojn de la bibliaj profetoj: la riĉa manĝas la malriĉan kaj neniu justeco por malfortuloj.


Do kial la filmo interesis min? Ĉar la bildo prezentita en ĝi estis tro konata al mi kaj nur post ioma tempo mi komprenis, kion ĝi memorigas – Kubon. Apenaŭ necesas diri, ke mi amas tiun unikan landon de mirakloj kaj fuŝoj. La maldekstruloj laŭdas ĝin pro altinivelaj edukado kaj sanservo kaj mi devas agnoski, ke kvankam tiuj laŭdoj estas grave troigitaj (savu vin dio trafi ordinaran, ne porturisman kuban hospitalon), ili estas neimageble bonaj por evoluonta lando. La dekstruloj akre kritikas mankon de ajna demokratio, politikajn persekutojn kaj subpremadon de iu ajn politika, socia kaj ekonomia aktiveco. Ankaŭ tio veras kaj mi nur povas aldoni, ke neniam mi vidis landon, kies registaro tiom abunde kaj malkaŝe klopodus krei problemojn por sia propra popolo por gajni monon kaj daŭrigi sian regadon.


Nun evidentas ke la kuba eksperimento fiaskis. La ekonomio stagnas, la vivnivelo estas terura (averaĝa salajro $29) kaj la popolo voĉdonas piede, uzante ajnan eblecon por fuĝi de sia amata insulo. Sovetunio ne plu ekzistas, monfonto de Brazilo kaj Venezuelo sekiĝas, la usona embargo daŭras, do temas jam pri postvivado de la reĝimo mem. Espereble la politika elito komprenos tion kaj ŝanĝos la direkton, prefere sekvante la ĉinan ekzemplon, ĉar tio ebligus forigi la plej grandan timon de la aŭtoritatoj – perdon de la potenco.
Sed ni revenu al 1959, kiam la revolucio venkis. Tiutempe Fidel Castro ankoraŭ ne celis komunismon, li simple esperis konstrui pli justan socion kaj savi Kubon de la sorto esti ĉipa usona bordelo regata de lokaj riĉuloj kaj usonaj mafianoj. Li revis pri Kubo, kiu estos vere sendependa ŝtato, ne amuzhundeto de la forta najbaro. Nur post alfronti stultan usonan reagon forme de invado, diversioj kaj embargo, li plene turniĝis al Sovetunio kiel sola alternativo, malamiko de sia malamiko. Rezultojn ni vidas nun – la ekonomia kaj politika sistemoj estis kopiitaj de tiuj sovetiaj, kaj aĉas kiel ĉiuj kopiaĵoj. Sed la filmo (kvankam malrekte) starigis alian demandon: ĉu tiam haveblis pli allogaj altenativoj por Karibio?


Por trovi respondon sufiĉas rigardi ĉirkaŭen. Kiel statas la aferoj en aliaj karibiaj landoj, kiuj sekvis ne la kuban vojon, sed tiun aprobitan de Usono? Haitio, Jamajko, Domingo, Grenado... Bone, ni iom vastigu la serĉokampon, inkluzivinte Centran Amerikon: Salvadoro, Meksiko, Honduro, Panamo... Bone, ni rigardu la tutan okcidentan hemisferon: Argentino, Peruo, Brazilo, Venezuelo, Ekvadoro... Ĉie ni vidas la samon: eĉ koste de ioma ekonomia kresko (plej ofte eĉ ĝi mankas) socia distavoliĝo kreskas, milionoj vivas en mizero, krimeco altegas (malgraŭ jardekoj de militista regado kun ties murdotaĉmentoj), friponoj prosperas, impostoparadizoj gardas riĉulan monon, kaj demokratio ŝajnas esti amara ridaĉo ĵetita al la popola vizaĝo.
Kio okazus se en 1959 Fidel kaj liaj kamaradoj ne prenus la potencon? Ĉu Kubo iĝus la karibia Kanado aŭ Svedio? Plej verŝajne ĝi transformiĝus al la plia Honduro aŭ (en plej bona kazo) Meksiko kun plaĝoj por riĉaj usonanoj, kaj ledaj slumoj por siaj civitanoj. Aŭtoro de “Ruma taglibro” ne sciis tion, kvankam Kubo foje aperas en paroloj de lokaj bonzoj kiel “diabla loko bombardenda”. Tamen ankaŭ li ne havis la respondon – kien iru la karibiaj insuloj kaj ties etaj nacioj?


Ankaŭ mi ne havas ĝin. La kuba reĝimo evidente ne havas striktan planon, do improvizas sekvante siajn pormomentajn interesojn. Rezulte de tio ondoj de la turistoj denove inundis la landon, luksaj hoteloj kovris ĝiajn belegajn marbordojn kaj dekmiloj da kubanoj vendas siajn korpojn al voluptemaj eksterlandanoj kontraŭ kelkdek dolaroj. Sed kiu profitas tion? Nur la ŝtato mem kaj eta tavolo de porturismaj servistoj (ĉiĉeronoj, posedantoj de casas particulares kaj paladares, chicas kaj jineteros) dum la ordinara popolo ĉefe malgajnas.


Kubaj dungitoj de la alilandaj entreprenoj ricevas groŝojn, ĉar plejparton de iliaj salajroj forprenas altrudita peranto forme de la ŝtata dungoservo. Enirejon al Varadero gardas polica posteno kaj la urbeto estas malferma nur por turistaj monujoj, sed ne por la kubanoj mem. Kubaj infanoj gapas al bele vestitaj yumas kun modernaj teknikaĵoj kaj lokaj gejunuloj ne komprenas kial ili, bone edukitaj kaj inteligentaj, devas la tutan vivon labori por dum duonjaro gajni sumon, kiun ebria turisto fordrinkas dum unu vespero.


Apenaŭ iu dubas ke baldaŭ ĉio ŝanĝiĝos, sed kiel tio okazos – neniu scias. Mi nur esperas ke la bela karibia insulo ne ripetos teruran historion de Rusio en la 1990-aj jaroj, nek tiun de siaj najbaroj. Ĉu tria vojo eblas?

Saturday, July 15, 2017

Ĝis revido, Havano!

“Ĉi-nokte vi ne dormos!” deklaris Lisi firmavoĉe. Ĉu vere? Estis jam la 9a vespere. “Kompreneble! Ja tio estas via lasta nokto en Havano. Ĉu vi planas dormi? Ne povos esti! Ni iros festeni”. Mi obeis senproteste.

La lasta nokto en Havano
Lisi diris ke ni ambaŭ konas la urbon ne tre bone, do telefonis al la frato Salvador kaj petis ke li akompanu nin. Sed evidentiĝis ke ankaŭ li ne tre bone konas lokajn amuzejojn, do komenco estis hazarda kaj ne tre sukcesa. Ni iris al iu noktoklubo en la Strato 23, sed mi tuj dubis ke tio estis bona ideo. Malvasta subterejo, mallumo, laŭta muziko, neniu dancas dum drinkaĵoj estas banalaj kaj multekostaj. Ni drinkis po unu biero kaj mi proponis preni ion pli seriozan, eble “Havana Club” maljunan. “Añejo?!” en rigardo de Salvador ekbrilis estimo. Li paŝis al verŝotablo, sed revenis triste svingante la kapon. “Ili havas ĝin, sed la prezo estas terura”.



Por savi la vesperon mi proponis ŝanĝi nian planon kaj iri al... la rusa restoracio. Lisi ridis, Salvador miris, sed ambaŭ aprobis. Post sufiĉe longa piediro ni fine atingis la lokon kaj sidiĝis sur la sama balkono. Iu saĝulo diris: “Neniam revenu al la loko, kie vi estis feliĉa”. Tio estas vere saĝaj vortoj, ĉar (plej ofte) vi neniam estos same feliĉa denove, nur perdos la tempon kaj fuŝos bonajn rememorojn. Sed mi riskis kaj plejparte sukcesis, kvankam nur parte.



La manĝaĵoj estis same bonaj kaj mirindaj por mia nova amiko. Vodko, unuafoje gustumita, ŝajnis al li tro malforta. “Ĝi ne estas kiel tekilo, kiu bruligas la gorĝon, unue mi pensis ke tio estas nura akvo” konstatis la spertulo. “Memoru ke vi drinkas kun la ebriulo!” avertis min Lisi kun rido. Senprobleme, mi ĝuis la akompanon. Pladoj sekvis unu la alian. Mi mendis po unu glaso da “Stoliĉnaja” (eo: La ĉefurba), sed miaj amikoj unuvoĉe konfirmis ke “Beluga” estas pli bona. La sola afero kiu iom fuŝis la vesperon estis kelnero.



Li nomiĝas Aleksandro, almenaŭ tiel vokis lin administranto post vidi mian rusan vizaĝon. Li estis kubano kaj parolis la rusan sufiĉe bone, sed estis tre malafabla kaj nebonvenema kvazaŭ antaŭ ni staris ne simpla servisto, sed nobelulo kiun oni perforte igis okupiĝi pri tiu malhonora metio. Mi ne esprimis mian malkontenton, ĉar mi apenaŭ sukcesus interkompreniĝi kun la administranto kaj krome mi tute ne deziris fuŝi la vesperon por miaj geamikoj, kiuj videble ĝuis ĝin. Meznokte ni forlasis la jam fermiĝantan restoracion kaj marŝis hejmen.



Laŭvoje renkontiĝis iu meksika restoracio, ankoraŭ funkcianta. “Ĉi tie certe haveblas tekilo...” penseme rimarkigis Salvador. Ni pruvis lian pravecon eksperimente. Maljuna ĉefkuiristo instruis al ni tekilodrinkadon: “Mordi, leki, drinki”. Ripetinda afero. “Sen limeo ĝi estas pli forta. Provu!”
Kiam ni proksimiĝis al la domo la urbo jam dronis en mallumo. Iu homo paŝis al ni el obskuro. Ho, tio estis nia taksiisto malnova! “Mi vidis miajn klientojn kaj decidis saluti ilin”. La stratoj malplenis. Iuj ombroj glitis senbrue de unu pordo al alia. Ni atentis neniun. La varma adiaŭo kun Salvador. “Kiam vi revenos, Stano?” Espereble en marto. Neniu jam dubis ke la reveno okazos, eĉ mi mem. “Mi lernos Esperanton por paroli kun vi”. Bone, mi lernos la hispanan.
Mi vekiĝis frue por akompani Lisi al la busstacio. Ni venis tre malfrue, do ŝi jam preskaŭ tute perdis la esperon, sed lastmomente enbusiĝis. Ŝi ĵetis al mi la lastan tristan rigardon kaj malaperis en la homplena buso.



Post kelkaj horoj mi mem atingis alian forirejon – la flughavenon de José Martí. La taksiisto prenis 30 CUC senemocie kaj fordonis al mi la valizon, kvazaŭ forgesinte pri redonendaj 6 CUC. Mi ne insistis. Por kio? Finiĝis unu el la plej brilaj vojaĝoj en mia vivo kaj mi ne deziris okupiĝi pri tiomaj bagateloj. La lastajn 10 CUC mu uzis por aĉeti kafopakaĵojn. Mi serĉis muzikdiskojn kun regetono, sed mankis melodioj kiujn mi tiom ŝatis en la valo Viñales. Aŭ ĉu mankis mi mem, kia mi estis en tiu nokto?
La forfluga halo estis amuze eta, kun tre malmultaj vendejoj kaj dormeme indiferentaj vendistoj. Turistoj plenigis korbojn per cigaroj kaj rumboteloj. Sur muro pendis ŝildoj kun la nomoj de la urboj, kien direktiĝas internaciaj flugoj. Ili ne estis multnombraj, do mi rapide trovis mian cellokon – Moscú.



Stranga skulptaĵo de vojaĝanto pensigis min. Ĉu tiel aspektos mi post 30 jaroj? Freneza vagabondo ĉiam serĉanta ion en foraj landoj. 




Ne gravas. Mi estis feliĉa en Kubo kaj mi riskos reveni.

Saturday, July 8, 2017

Pinar del Rio - gaja urbo de tabako

Se vi ŝatas tabakon – iru al Pinar del Rio kaj inverse, se vi iras tien – plej verŝajne vi ŝatas tabakon. Mi fumis nur du jarojn en adolesko-periodo, sed kompreneble mi deziris ĝui plenforte la plej tabakan provincon de Kubo. Mi sukcesis.

Tabakplantejo

La vojo al la samnoma provinca ĉefurbo estis bela. Montoj altaj ĝis 700 metroj, pitoreskaj valoj kaj pinaj arbaroj, kiuj klare manifestis devenon de la nomo de tiu ĉi regiono. Ĝi estas la plej okcidenta fino de la lando, relative malfrue enloĝigata, ĉefe de la venintoj de la Kanariaj insuloj.





En la 17a jarcento tabakplantistoj, kiuj laboris en areoj ĉirkaŭ Havano, alfrontis protektisman politikon de la hispana kolonia administracio, kiu severe subpremis ĉiujn iliajn protestojn kaj ribelojn. Do ili fuĝis al la fora okcidento, kie okupis terenojn ankoraŭ neuzitajn, ĉefe kun argila grunto ne tre taŭga por agrikulturado. Neatendite evidentiĝis, ke tiuj terenoj donis bonegan tabakon, do la novalvenintoj rapide prosperiĝis kaj ilia produktaĵo iĝi la plej alte taksata en la tuta lando. 



Mi planis viziti la tabakfabrikon de Francisco Donatien, sed laŭe al miaj supozoj sabate ĝi estis fermita. Evidente tiu surprizo ofte trafas la vizitantojn, ĉar tuj aperis antaŭ ni granda dikulo. En unu mano li tenis plastan glason kun rumo, en alia fumiĝantan cigaron. Li proponis al mi la rumon (mi ĝentile rifuzis) kaj elverŝis sur nin lavangon de vortoj. 


Lisi resumis ke la dikulo proponas al ni viziti tabakplantejon apud la urbo kaj kontraŭ modesta pago (laŭ mia memoro 8 CUC) konatiĝi kun la sama metio. “Kion vi povus vidi en la fabriko?” admonis li. “Tie nur staras maŝinoj kaj vi rajtas foti nenion. La plantejo estas multe pli interesa”. Fakte ni ne havis elekton, do sidigis lin je la unua vico kaj ekis al la nova celo.




Mi ne povas diri ke la plantejo forte impresis min. Vasta kampo kun malaltaj verdaĵoj. Unuetaĝa barako – longa kaj diverskolora. 




Ene de ĝi sur lignaj bretoj kuŝis faskoj da folioj. Ni estis solaj vizitantoj, laborantoj mankis. 





Tamen mi ne bedaŭris pri la alveno. Mi vidis kiel kreskas tabako. La ĉiĉerono babilis senĉese kaj respondis ĉiujn demandojn. Li rakontis kiel oni kultivas tabakon, poste rikoltas, sekigas kaj fermentigas la foliojn. Ties valoreco dependas de la situo sur la tabakplanto. 



La plej valoraj estas mezaj folioj, el kiuj oni faras la famajn cigarojn kiel Cohiba, dum la plej supraj folioj taŭgas por malpli fortaj specioj kiel Romeo y Julieta. La plej malsupraj ankaŭ havas ne tre altan valoron. Ĉion ĉi faras kooperativo, kiu 80 % de la rikolto fordonas al la ŝtato kaj nur reston povas vendi libere.




Li prezentis ankaŭ albumon kun dekoj da bildoj de diversformaj cigaroj. Kaj kompreneble estis proponite aĉeti cigarojn, surloke faritajn. 




Mi aĉetis du Cohiba por la patro de Lisi, kiu ĉiutage fumas cigarojn kiujn li mem faras el iuj aĉetataj de li la plej ĉipaj folioj, kaj du por mi mem. Unu mi lasis al mia amikino por ke ni poste kune fumu ĝin en Havano – kun rumo, sur Malecón, kaj la alian mi tuj ekfumis. Ufff, terura sperto.... sed amuza. 




Fumi la cigaron estas tute alia afero ol fumi la cigaredon. Oni devas ĉiam entiri la fumon (alikaze la cigaro estingiĝas), sed ne engluti ĝin, nur teni iomete en la buŝo kaj poste elspiri. La afero komplika por laiko! Kelkfoje mia cigaro mortis kaj Lisi, kvankam nefumanta sed pli sperta, revivigis ĝin.



Poste mi entiris la fumon tiom abunde kaj profunde ke la knabino maltrankviliĝis: “Stano, kion vi faras?! Vi povos havi kapturniĝon!” Kompreneble mi nur ridis kaj svingis la manon senzorge: “Ne, ĉio estos bone...”.


Ni veturis reen, en la aŭto sonis muziko, la viro plu babilis kiel radio kaj mi plenigis ĉion per fumonebuloj.




Sed kiam fine ni haltis apud restoracio por tagmanĝi, mi eliris surstraten vatpiede kaj unuafoje bone komprenis la aserton de Nikolao Kopernik: “Ĝi tamen turniĝas!” Singarde mi paŝis al la manĝejo, klopodante deteni foje atakantan min vomon, kaj sidiĝis ĉe la tablo. 




Poste oni diris al mi, ke cigaro plej ofte estas fumata en kelkaj fojoj kaj post la manĝo, do fumi la tutan cigaron, forte enspirante la fumon en malplenan stomakon estis... ne tre saĝa ideo. Sed temis pri nura amuziĝo unufoja, do mi celis la maksimuman impreson. Mi ricevis ĝin.



Sabata festeno 


Lisi neniam vizitis Pinar del Rio, do kiel veraj turistoj ni simple venis al la centro de la urbo kaj promenis tie. 




Kun miro mi vidis ke la centraj stratoj estis blokitaj per policaŭtoj kaj interne okazis vera festeno. Homoj promenis, muzikumis, dancis, babilis en grupetoj ie kaj tie.




Ĉu okazas iu festeno? “Sabato” trankvile respondis Lisi. “Ĉu en Guantanamo oni ankaŭ faras tion semajnfine?” miris mi. “Jes, kompreneble. Ja estas sabato!” Mi ŝatas Kubon.




Grupo da viroj sidis surstrate ĉirkaŭ muzikilo. Ili rimarkis ke mi fotas ilin kaj svingis la manojn invitante aliĝi.



Infanoj grimpis sur malnovega tanko, transformita al buldozero. Apude deĵoris policanoj.


Mankis iuj ajn klarigoj, do mi ĝis nun ne komprenas kion signifis tiu improvizita monumento.


De sur muro rigardis nin mirindaj kreaĵoj de la fantazio de anonima artisto – tipe latinamerika artaĵo.


En apudaj stratoj ie kaj tie renkontiĝis preĝejoj de diversaj kristanaj eklezioj.



Kiel kutime mi fotis ĉiutagan vivon de lokanoj. Jen knabino tute blanka ien marŝas enpensiĝinta.


Jen infanoj saltas sur aerblovitaj konstruaĵoj.


Policano haltigis iun.


Neatendita afiŝo de loka korpokonstrua klubo kun emblemo de la tutmonda federacio, estrata de la fratoj Weider.


Post unuhora promenado ni decidis ke jam tempis reveni al Havano. Laŭvoje ni vizitis randurbe domon de malnova amikino de Lisi, kun kiu ŝi studis en la Havana universitato pri komputikaj sciencoj. La knabinoj ne vidis unu la alian plurajn jarojn, do emociiĝis kaj babilis multe. Speciale altiris atenton de Lisi bebo de ŝia amikino, vere ĉarma estaĵo. Post fari la adiaŭan foton ni ekis for.


Estis jam tute mallume. La aŭto saltis je nevideblaj malebenaĵoj, sed la knabino dormis sur mia ŝultro kun enviinda profundeco.

Saturday, July 1, 2017

Las Terrazas - naturrezervejo kaj muzeo

Post esplori Soroa, sekvan tagon ni decidis veturi per taksio al Pinar del Río. Sed unue ni haltis 70 km okcidente de Havano por viziti Las Terrazas. Rekomendinda loko!


La naturparadizo
Ĝi estis fondita en 1971 sur la bordoj de rivero San Juan kaj samnoma lago. Tiu regiono grave suferis pro senarbarigo, kaŭzita de senkontrola kuproelminigado kaj erozio.




Unue oni starigis arboprotektejon por plifortigi terasojn per 60 mil arboj. Tio kreis unikan naturan medion kaj ebligis establi en 1985 la Biosferan Rezervejon, surbaze de kiu en 1994 formiĝis la turismejo. Nun tie funkcias hotelo La Moka, kafejoj, restoracioj, do ekzistas ĉiuj eblecoj por gastigi milojn da turistoj. Sed tio estas pli ol nura amuzejo, temas pri la vera ekovilaĝo, en kiu loĝas pli ol mil homoj (253 familioj). Averaĝa atendita vivodaŭro estas 79 jaroj kaj la infanmorteco jam dek jarojn estas nula. Sekvinda ekzemplo, ĉu ne?




Post pagi relative modestan enirbileton (laŭmemore estis 10 CUC por mi kaj 3 por Lisi) ni enveturis la parkon. Ĝi estas grandega. Nia aŭto ruliĝis tra senfinaj arbaroj kaj kampoj. Poste ni haltigis ĝin kaj decidis iri al la rivero piede, sed post dekminuta promenado ni renkontis iun lokanon, kiu diris ke la distanco estas almenaŭ tri kilometroj kaj Lisi tuj ŝanĝis sian decidon, svingante la manon al la ŝoforo.




Post preteriri la hotelon finfine ni atingis la riveron. Ĝi estas mallarĝa, sed vigla kaj ĉarma. Akvofluo rapidas laŭ ŝtonoj. Verda ponteto, lignaj dometoj. Vakero kun maĉeto sur femurzono rostas viandon sur krado.





“Se ni restus ĉi tie, ni povus manĝi ĝin” triste konstatis mia manĝema pupeto “ĉar ĉio jam estas inkluzivigita en la biletprezon, sed... Sekvan fojon ni devos lui dometon kaj ripozi ĉi tie!” Bona ideo, mi aprobas.




Lisi montris al mi arbon, el kies fruktoj oni faras marakojn – popularan en Kubo muzikinstrumenton. Post preni en baro kelkajn ladskatolojn da biero (same senpagajn) ni marŝis al alia nepreterirebla loko – la Domo de Polo Montañez.



Polo Montañez kaj liaj dometoj
Mi unuafoje aŭdis tiun nomon, sed evidente por la kubanoj ĝi signifas multon. Li naskiĝis en 1955 kiel Fernando Borrrego Linares, en eta farmo El Brujito en la montaro Sierra del Rosario (provinco Pinar del Rio). Post iom kreski li provis diversajn profesiojn – melkis bovinojn, ŝoforis, laboris kiel agrikulturisto kaj iris de farmo al farmo kantante sub gitaro. 




Li ĉiam pli kantis kaj finfine iĝis profesia muzikisto, famiĝinta tra Kubo kaj Latinameriko ĝenerale. Laŭ miaj impresoj li estis pli-malpli kiel Vladimir Visockij por la generacio de miaj gepatroj kaj Viktor Coj por la mia. 





Li eĉ pereis kiel la lasta, koliziante en 2002 kontraŭ kamiono survoje. Se aldoni ke, laŭ la vortoj de Lisi, li multe drinkis, la bildo iĝos kompleta kaj tre proksima al tiu de la plejmulto de famaj rusaj artistoj.




Kiam ni alproksimiĝis al la domo de Polo Montañez nin antaŭis aro da kubanoj. Evidente temis pri la organizita turista grupo. Gvidanto estis juna viro kun gitaro enmane. Li kantis kaj ĉiuj sekvis lin, aktive svingante la manojn.




Tio estis la plej impresa parto de nia vizito, ĉar tuj videblis ke la kantisto plu vivas en la koroj de siaj adorantoj kaj ankoraŭ ne transformiĝis al parada portreto, frostiĝinta surmure en muzea kadro.




Kiam la tumulta grupo iom disiĝis ni eniris la dometon. Ĝi estas tre malgranda, nur du ĉambretoj, tre simple meblitaj.




En la unua staras surpodie granda tamburo kaj ligna valizo, dum la muroj estas kovrtaj per gazetaj eltranĉaĵoj kaj portretoj de la kantisto. 




En alia ĉambro staras du modestaj litoj. Jen ĉio. Tamen mi kredas ke en tiu loko li povis esti feliĉa, ĉar ĉiutage en malferma fenestro li vidis la belan lagon, arbaron kaj montojn – ĉion, kio estis tiom kara al lia koro.




Lisita fotis multege. Poste ni aĉetis kelkajn muzikdiskojn, kiujn vendis frato de la artisto kaj iris for. 


Cetere ne tre for, ĉar sufiĉis veturi kelkajn minutojn por atingi alian lokon ligitan al la sama famulo – Bohio de Polo (somerdomo, kiun la rusoj certe nomus daĉo). 



La vojo al tiu ligna dometo kondukis tra herbejo, kiun oni trapasas laŭ malaltaj ŝtipoj. La dometo mem estis fermita, do ni nur gapis iomete al la ĉirkaŭaĵoj kaj revenis al la aŭto. Pinar del Rio atendis nin.