Monday, April 30, 2012

Tuikero la Harkio kaj ceteraj tedaj rakontoj

Mi estas historiisto. Nu, se diri ĝuste, de antaŭ du jaroj mi estras PR-sekcion en unu el firmaoj de Gazpromo, sed tio ne gravas – historiisto ĉiam restos sama esploremulo fidema nur al fontoj kaj faktoj. Do kiam mi trovis en la retkatalogo de UEA la libron de rememoroj de la franca soldato batalinta en Alĝerio en 1961-1962, mi estis agrable impresita – ha, jen historia fonto pri grava evento, kiu iĝos alirebla por mi danke al Esperanto! Sed tio daŭris nur mallonge. Mi estas malreviĝinta.

Kion ni atendas de la militistaj rememoroj? Priskribojn de bataloj, soldata vivo en tendaroj, amikeco naskiĝinta en tranĉeoj kaj sigelita per sango, fortajn sentojn de amo, malamo kaj strebon reveni hejmen al siaj proksimuloj. Ĉu mi forlasis ion? Mi legis sufiĉe multe da tiaj libroj, plejparte tiujn de sovetaj, germanaj kaj italaj soldatoj, kiuj batalis en la Dua mondmilito. Tamen mi ne apartenas al militemuloj, kiuj pasigas libertempon konstruante soldatajn figuretojn aŭ kurante tra kampoj en novfarita uniformo kaj kun ligna fusilo en mane. Mi simple serĉas verajn sentojn, viglajn vivhistoriojn, kaj kompreneble faktojn, kiuj ofte perdiĝas en seka lingvaĵo de oficialaj raportoj.


Pri la Alĝeria milito mi scias preskaŭ nenion (same kiel aliaj rusianoj), do tento estis eĉ pli granda ol kutime. Sed kion mi trovis en ĉi libro? Rutinon, detalan priskribon de grizaj tagoj de militservo. Tagon post tago, kazon post kazo la aŭtoro rakontas kio okazis al li en ĉi fora lando. Jen li aranĝas loĝejon en kazerno, jen iras al apuda urbeto, jen deĵoras en kontrolejo. Kaj ĉiujn priskribojn kunigas unu trajto – en ili preskaŭ nenio okazas.
Eble mi estas tro postulema al ordinara militisto, kiu aldone trafis Alĝerion en la fina parto de la milito, ekpensis mi unue. Povas esti ke dum lia militservado efektive ne okazis iuj interesaj eventoj, li ne spertis batalojn, ne renkontis impresajn homojn kaj eĉ ne aŭdis kolorplenajn rakontojn. Sed tio apenaŭ veras. El malgrandaj rimarkoj mi povas konkludi, ke la aŭtoro partoprenis en militoperacioj – ne tre gravaj, sed tamen realaj. Li renkontis kaptitajn fidaojn kaj nigrapiedulojn, aŭdis historiojn pri ilia agado, vidis kadavrojn de francaj soldatoj mortigitaj kaj kastritaj de la gerilanoj. Li mencias pri tio, sed ne plu. Ĉu hazarde? Mi dubas.
Sur paĝoj de tiu libro maloftas batalscenoj, sed abundas pacifismaj retorikoj. La aŭtoro ofte kaj longe diras pri sensenco de la milito, pri sia pacifismo, malamo al armeo ĝenerale kaj al tiu franca aparte. Li senĉese ripetas, ke penis esti kiel eble pli malproksime de batalagado, ne preni armilon en manoj, kaj eĉ ne surhavis uniformon kiam tio eblis. Verŝajne tiu pacifisma ideo estis por li vera kialo por verki ĉi libron. Rememoroj estas nura formo de esprimo de liaj kontraŭmilitaj sentoj kaj pensoj.
Kio rezultis? Teda legaĵo kiu disvolviĝas lante kvazaŭ rampanta heliko. Lastajn paĝojn mi trarigardis kure, forlasante tutajn alineojn kaj haltante nur malofte. Pardonu min, sed malmobilizado kaj reveno hejmen estas priskribitaj tiom detale, ke apenaŭ povas interesigi iun krom familianoj de la aŭtoro. Eble mi juĝas tro severe, eble.
Do tempas resumi. Se vi esperas ekscii el tiu libro ion novan pri la milito en Alĝerio – vi malreviĝos. Mi trovis tie nur manplenon da faktoj kaj interesaj detaloj, kiujn oni povus enspaci unu-du paĝoj. Se vi estas militemulo kaj ŝatas agrakontojn – forgesu ĉi libron, ĉar vi ekdormos post kelkaj paĝoj. Sed se vi estas ĝisosta pacifisto kaj deziras ricevi pliajn argumentojn por sia kredo aŭ simple aŭdi voĉon de samideano – tio estas legaĵo por vi. Iom teda, sed leganto ĉiam devas pagi, kiam aŭtoro volas atingi aliajn celojn krom historia esploro aŭ beletra efiko.
Mi aldonu pri la eldono mem. Mola kovrilo estas aranĝita modeste, sed elegante. Intergluitaj paĝoj ne forfalas. Tajperaroj ne abundas, la lingvaĵo estas sufiĉe glata, kvankam kelkajn vortojn mi trovis nek en PIV, nek en Vikipedio – supozeble temas pri francismoj.
Ĉu mi pentas pri tiu aĉetaĵo? Tute ne. Nun mi almenaŭ scias, kiuj estas la harkioj. Tiel nomiĝis alĝeriaj soldatoj, kiujn Francio rekrutadis, uzadis por plej malpura laboro kaj poste forlasis por nevitebla pereo. La aŭtoro rakontas pri la harkio kiun li renkontis tie. Tiu rakonto pri la homo, doninta nomon al la libro, okupas apenaŭ pli ol du-tri paĝojn.

Monday, April 16, 2012

Vojaĝo al Nova Urengojo: reveni por festeni

Kutime turistoj ĵetas monerojn en fontanojn por reveni. Mi ne sinkigis eĉ unu kopekon en fontanojn de la urbo Nova Urengojo (mi simple ne renkontis ilin), tamen mi revenis. Kaj restis kontenta pri tio!

La urbo de eterna vintro
Vojaĝpreteksto estis la sama kiel antaŭ unu jaro – naftogasa ekspozicio en ĉi norda urbo, elkreskinta apud la grandega Urengoja gasminejo. Mi denove prezentis firmaon TjumenNIIgiprogaz, unu el plej grandaj scienc-projektaj entreprenoj de Gazpromo.


Trovi taŭgan kaj ne tre multekostan hotelon en la nordaj urboj ĉiam malfacilas, sed ĉi-kaze la tasko iĝis aparte komplika, ĉar samtempe okazis iu konferenco kaj granda koncerto por kiu alvenis dekoj da artistoj. Do mi kun mia kunvojaĝanto, sperta konstrukciisto Sergej Denisenko enlokiĝis en la hotelon “AMAKS – Polusa stelo”, kie estis devigitaj pagi po 5000 rubloj (125 eŭroj) kontraŭ duĉambraj hotelapartamentoj. 


Meblaro kaj ĉio alia estis sufiĉe bona. Aparte plaĉis al mi ĉambristinoj kiuj vere similis al japanaj ninĵoj. Dum tri tagoj mia hotelrestado ili sendube devis aperi eĉ pli ol unufoje, tamen sukcesis ne lasi iujn ajn spurojn. Malordigita lito, paneroj surtable, plenplena rubujo – ĉio estis netuŝita. Veraj profesiuloj!


La urbo en la fino de marto estis tute neĝkovrita. Trotuaroj, vojoj, kortoj – ĉio dronis en neĝamasoj. Des pli fascinis min lokaj virinoj kiuj vigle kuretas tra tiujn himalajojn sur dekcentimetraj kalkanumoj, ofte kun infano ĉemane.


Ĉu Nova Urengojo estas bela urbo? Lokanoj respondas jese. Ili ŝatas sian loĝlokon, kvankam plejparte alveturis tien el aliaj regionoj kaj iam forlasos ĝin, formigrinte suden. Vintroj nun iĝis malpli kruelaj kaj frostegoj je minus 55 gradoj restis plejparte en rememoroj de malnovloĝantoj, sed vivi en preskaŭ eterna vintro, inter diverskoloraj betonaj domoj kaj malaltaj arbetoj volas malmultaj.

Joganino anstataŭ la vizitantoj
La ekspozicio mem estis sufiĉe ampleksa, sed samtempe malvigla. Mankis plej grava afero – vizitantoj, por kiuj ni ĉiuj alvenis tien. Tio okazas ĉiam pli ofte kaj klare signas velkadon de la ekspozicia ĝenro. Unuflanke tion influas Interreto, en kiu oni povas trovi informojn pli rapide kaj abunde. Aliflanke sentiĝas ŝanĝiĝinta psikologio de la ĉefa kliento – gaselminigaj entreprenoj. Gasistoj havas monon, do diktas kondiĉojn. Ili preferas akcepti liverantojn en siaj oficejoj anstataŭ mem iri en difinita tempo al certa loko.


Ĉu ni enuis? Certe ne! Babilado, amuzado, bankedoj kaj interkonatiĝoj – kutiman programon de la ekspozicia vojaĝo ni plenumis centprocente. Mi baldaŭ starigis kontaktojn kun gaja junulino Aljona el de apuda stando kaj ĝuis ŝian blagadon. Vivoplena kaj malkvieta ŝi ĉiam trukis ion, amuzante sin mem kaj ĉirkaŭulojn. Iom enuiĝinte Aljonjo simple eniĝis en varmokonservantan tegon, proponatan de ŝia firmao, kaj starante centre de la ekspozicio vigle rakontadis pri siaj varoj, fojfoje deklarante: “Oni financu joganon-vojaĝanon”. 


Komprenble tiu truko havis grandan sukceson kaj multaj haltis por fari demandojn kaj poste foti sin apud la babilanta ridetanta kapo. Mi aldonu ke ŝi vere estas joganino, de antaŭ duonjaro havas spiritan instruiston, do tute rifuzis je alkoholo kaj tabakfumado, kaj strebas “purigi siajn korpon kaj animon”.

Ĉu doni gason al Ukrainio?
Je la unua vespero okazis tradicia bankedo en restoracio – brua, gaja kaj longdaŭra. Ĝi komenciĝis en la sepa vespere kaj en la 11-a mi unufoje en sia vivo observis homojn danci ĉe la kanto de Rammstein


En la 12-a servistoj eskortis al elirejo lastajn gastojn, troviĝintaj en tre diversaj statoj. Matene evidentiĝis ke unu juna ebriulo lamas. Li mem ne sukcesis rememori kialon, sed aliaj bankedanoj diris, ke li interbatiĝis kontraŭ taksiisto kaj kompreneble malgajnis. Ŝajne tio neniel malĝojigis aŭ instruis lin.


La duan vesperon ni vizitis la muzeon de la firmao “Gazprom dobiĉa Urengoj” (“Gazprom elminigo Urengojo”) – vere interesan kaj faritan de profesiaj dezajnistoj kaj muzeologoj. Dometo de la unuaj loĝantoj kvazaŭ frostiĝis en la tempo. 


Maketoj de gasminejoj klare prezentas ties strukturon. Fine oni povis surhavi kaskon kaj turni valvon de gaskondukilo. Ekis mallonga diskuto: ĉu malfermi valvon kaj doni gason al Ukrainio aŭ male – fermi ĝin? 


Sed baldaŭ estis decidite elekti unuan varianton, ĉar Jamala-Nenecan aŭtonoman distrikton oni ofte nomas Tatara-Doneca – pro multnombraj kaj influaj diasporoj de la tataroj kaj ukrainoj.

La Nov-Urengoja gasokemia uzino
Poste ni vizitis Nov-Urengojan gasokemian uzinon, situanta je 70 km for de la urbo. Grandega entrepreno estas konstruata jam de antaŭ pli ol 20 jaroj. Dum tiu tempo okazis multaj ŝanĝoj, multekosta alilanda aparataro jam 20 jarojn troviĝas en grandega hangaro.


Ĉefa celo de ĉi entrepreno estos utiligado de la nafta gaso – kromprodukto, aperanta dum elminigado de nafto kaj nun grandparte brulligata. Tiu problemo evidentiĝis antaŭ jardekoj, sed al demandoj de spertuloj ĉiam sekvis malmola respondo de partiestroj: “La lando bezonas nafton”. Do milionoj da tunoj da nafto fluis tra longegaj naftodukoj al Eŭropo por USSR akiris pli da valuto kaj subtenis per ĝi sian neefektivan ekonomion kaj aldone socialismajn movadon tutmonde. Dume nafta gaso simple forbruladis en miloj da torĉoj, pro kio fama naftominejo Samotloro estis videbla eĉ el de ĉirkaŭtera orbito.


Nun giganta uzino estas konstruata sufiĉe rapide, aparte post la vizito de Vladimir Putin. Apude estos konstruata urbeto por 2500 laboristoj. En 2014 oni devos lanĉi ĝin kaj unuaj vagonaroj da urengoja polietileno ekiros suden. Ni ekskursis plejparte en buso, gvidataj de la ĉefa inĝeniero de la uzino, sed en unu loko eliris la buson por fotiĝi surfone de grandegaj ŝtalaj globoj.

Fiŝrabotaĵo en ĉumo
Poste denove alvenis tempo amuziĝi. Ni veturis al malgranda bieno ĉe la rando de la urbo, kie atendis nin ĉasista dometo kun vitra muro tra kiu ni povis observi pafejon, en kiu ekzerciĝis samvojaĝantoj. Kompreneble fiŝrabotaĵo (tradicia norda plado el kruda rabotita fiŝo) kaj vodko ne mankis. Finfine ĉiu el ni faris po dek pafojn al celtabuloj kaj flugteleroj kaj kelkaj eĉ trafis ilin. 


Sed plej interesa momento estis vizito al vera ĉumo – tradicia loĝejo de la nenecoj. Tiu etno de antaŭ multaj jarcentoj loĝas en jamala tundro kaj brile adaptiĝis al severa klimato. Eĉ nun dekoj da miloj da nenecoj uzas tiajn ĉumojn – boacfelajn por vintro kaj gumtolajn (iam betulajn) por somero. Gastemaj nenecinoj en tradiciaj vestoj bonvenigis nin, manĝigis per diversaj pladoj kaj iom rakontis pri ĉi loko. Aparte plaĉis al mi plej granda virino, kiu vere loĝis en ĉumo kaj do sciis multajn interesajn aferojn.


Reveno estis tiom gaja kaj brua, ke ni eĉ pardonis mallertan ĉiĉeroninon, preskaŭ dormigintan nin antaŭe. Ŝi provis legi al ni nenecajn enigmojn, sed mi kun Sergej baldaŭ malkaŝis ties ĉefan trajton – preskaŭ ĉiam divenvortoj estas boaco aŭ izatiso, do proponis ni alterne jen unu, jen alian. Siavice ni provis klarigi al si alian lokan enigmon – longan superpasejon trans fervojo, etendiĝintan ne rekte trans ĝi, sed plejparte laŭ ĝi. Por kio necesis konstrui tiom longan kaj multekostan ponton, se eblis fari ĝin dekoble pli kurta? Des pli ke antaŭ dudek jaroj, kiam komenciĝis ĝia konstruado, laŭ tiu fervojo veturis apenaŭ unu malgranda vagonaro tage, nun – preskaŭ neniu. Bedaŭrinde urengojaj gastigantoj komprenis nin perverse kaj nur ofendiĝis anstataŭ ion klarigi. Do malnova enigmo restis netuŝita.


Ni ja rememoris anekdoton de soveta tempo. Jen decidis bestoj konstrui ponton trans rivero kaj sendis al ministerio boacon. Ĝi revenis senrezulte – nek monon, nek materialojn ĝi sukcesis akiri. Bestoj denove sendis al Moskvo petanton, ĉi-kaze lupon – kun sama rezulto. Poste veturis al la ĉefurbo urso kaj ankaŭ malsukcesis. Finfine la bestoj sendis al estraro… azenon. Ĝi ankoraŭ ne revenis, sed jam fluegis al arbaro vagonaroj kun konstrumaterialoj, bankokontoj pleniĝis je mono. “Por kio tiom da mono kaj materialoj?” demandis la bestoj revenintan azenon. “Ha, ni ja konstruos la ponton ne trans rivero, sed laŭlonge de ĝi!” klarigis fierulo. “Sed kiel vi sukcesis?” miregis la samarbaranoj. “Ĉio estis tre simple. Mi nur eniris la ministerion kaj tuj ekvidis – ha, ĉi tie ĉiuj estas miaj samgentanoj!” respondis azeno. Sapienti sat. 

Lumoj en la nokto
Tria tago estis mallonga kaj ne tre interesa. La ekspozicio fermiĝis. Mia kompanio ricevis oran medalon, kun kiu tuj fotis sin senlaca Aljonjo. Poste kolegoj el loka sekcio de nia firmao veturigis nin al la flughaveno. Laŭvoje nekonata al mi virino petis helpi pri transdono de la fiŝpakaĵo – kutima afero por nordaj flugoj. Nokta flughaveno, dormado, lumoj de la dormanta urbo – mi estas hejme. Post kelkaj tagoj en nia flughaveno kraŝis la aviadilo, preskaŭ ĉiuj homoj pereis.

Monday, April 2, 2012

Morto frapas la pordon

Hodiaŭ apud mia urbo Tjumeno kraŝis la aviadilo. En ties ferdeko troviĝis 43 homoj – 4 skipanoj kaj 39 pasaĝeroj. El ili pereis 31 kaj estis vunditaj 12. Ĉiuj skipanoj pereis.


Tri sciigoj
Mi ekvidis tion matene, elveturante el mia korto. Preter mi fulmveturis kelkaj policaŭtoj direkte al la flughaveno Roŝĉino, je 15 minutoj de veturado de mia hejmo. Ili impetegis kun bruantaj sirenoj kaj mi demandis min: kio okazis? Elbe laŭvica altrangulo malfruas por flugo? Sed apenaŭ – ja estas tro brue…


Post atingi oficon mi eksciis pri tio denove, aŭdinte orelangule: “Apud la 2-a urba malsanulejo amasiĝas ambulancoj…” Post ŝalti la komputilon mi komprenis ĉion, traleginte en Interreo: “Apud Tjumeno kraŝis la aviadilo АТR-72 № VP-BYZ”.

Kvar minutoj
Ĝi flugis al la pli norda urbo Surguto, ĉefurbo de Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto. La aviadilo ekflugis je 07:40 (loka horo). Kvar minutojn poste ĝi jam brulis surtere, je ĉirkaŭ 3 km for, apud la vilaĝo Gorkovka. Atestantoj rakontas, ke antaŭ falo unu el motoroj ekfumis, poste la aviadilo kliniĝis kaj falis.
Kio kialas? Neniu scias ĝuste. La vetero matene draste malpliboniĝis, aperis vento kun rapideco ĝis 6 metrojn sekunde, foje ĝis 9 metrojn. Tio ne estas ega malfacilaĵo, sufiĉe kutima situacio por siberia marto. Tamen la aviadilo baldaŭ malaperis de sur radaraj ekranoj. Skipanoj direktis ĝin reen, sed malsukcesis. Iuj asertas, ke kraŝkaŭzo povus esti glaciiĝo de flugiloj. Iel ajn, nigraj skatoloj jam estas trovitaj kaj internacia enketkomisiono laboras.
La aviadilo mem estis produktita en Francio kaj flugadis ekde 1992. Ĝi estis posedata laŭvice de flugkompanioj de Tajvano, Finnlando, Estonio kaj en 2008 estis aĉetita de la rusia flugkompanio Utair, kies stabo troviĝas en Surguto. Tio estas sufiĉe granda kompanio, posedanto de la plej granda en la mondo helikopteraro, plenumanto de la kontraktoj de Unuiĝintaj Nacioj tra la tuta mondo. Tio estas kvanta kaj plej granda kraŝo por tiu flugkompanio.

Apuda
Por la urbo, en kiu loĝas ĉirkaŭ 550 mil homoj tio estas proksima tragedio. Sufiĉis duontago por ke aperis multaj konfirmoj: la morto apudas. Unu kunlaborantino de mia entrepreno TjumenNIIgiprogazo perdis la filon. La alia perdis bofilon. Ŝia filino antaŭnelonge naskis, do hejmas en vartejferio. Nun juna edzino iĝis vidvino. Pereis amiko de vicdirektoro. El du samurbaj institutoj per aviadilo flugis grupoj da junaj sciencistoj. Ili hastis al la konferenco por junaj spertuloj, okazonta en Surguto. Hodiaŭ mi verkis kondolencojn por ambaŭ institutoj.
En majo tia konferenco okazos en mia entrepreno. Antaŭ kelkaj tagoj simila aranĝo finiĝis en la urbo Nova Urengojo. Mi mem flugis el ĉi urbo, iom pli norda ol Surguto, nur vendrede, tra la sama flughaveno. Lunde novaj pasaĝeroj iris tra ĝi sian lastan vojon. Kompanio vendis 40 biletojn, sed enaviadiliĝis nur 39 – unu malfruis. Biletoj estas multekostaj kaj mi povas imagi kiom li bedaŭris pri sia maltrafo.
Interesa rimarko: mi flugis tra la flughaveno Domodedovo antaŭnelonge de terora atako. Nun mi je kelkaj tagoj avancis kraŝon en mia urba flughaveno. Ĉu duobla maltrafo?

P.S. Post reveni hejmen mi eksciis plian novaĵon: pereis mia 32-jara najbaro. Morto frapas la pordon.