Saturday, March 30, 2013

La patrino (Mama, filmo de Guillermo del Toro): mortiga amo

Mi ŝatas filmojn de Guillermo del Toro, do post vidi reklamfolion pri lia nova verko tuj decidis spekti ĝin malgraŭ ĉies rezonoj. La majstro ĝisplene repagis mian fidelecon.

Mi neniam timis spekti teruraĵojn. Verŝajne temas pri la familia trajto: mia patrino povis trankvilvoĉe kritiki laŭvican krimfilmon: “Ĉu oni volas kredigi min, ke tiuj ruĝaj gutoj sur plafono estas sango, likiĝinta tra betonplato de la supra etaĝo? Kia stiltaĵo!” daŭre manĝante glaciaĵon. Mia fratino ĝis nun adoras filmojn kiel “Morna mortulo” (The Evil Dead) kaj similajn. Sed mi ne plu estas adolesko, do de pluraj jaroj tute ne interesiĝas pri hororaĵoj. Ŝajne la samon oni povas diri pri Guillermo del Toro.


Antaŭ kelkaj jaroj mi hazarde spektis lian “La labirinto de la faŭno” (El laberinto del fauno) kaj estis grave impresita. Tiam mi komprenis, ke temas ne pri hororaĵo en ties klasika senco, sed pri horora lingvaĵo uzata de tiu reĝisoro (kelkfoje produktoro) por rakonti al oni veran dramon, historion pri ne mortuloj kaj zombioj, sed realaj homoj kaj ties sentoj.
Ĉi-kaze la meksika filmomajstro esploris la patrinan amon, kies forto superas ĉiujn barojn kaj limojn. Intrigo disvolviĝas ĉirkaŭ du malgrandaj fratinoj, kiuj en tragikaj cirkonstancoj perdis siajn gepatrojn kaj nur mirakle postvivis kvin jarojn en forgesita kabano meze de arbaro. Post ili estis trovitaj de serĉteamo, knabinoj trafis apartan domon, en kiu ili loĝis kune kun sia onklo kaj lia edzino, esplorataj de scivolema psikologo
Iom post iom novakiritaj parencoj degeligis korojn de la sovaĝiĝintaj arbarulinoj. Sed tiam inter ili ekstaris neimagebla obstaklo – fantoma patrino. Temas pri virino el loka frenezulejo, kiu kune kun sia bebo ĵetis sin de sur klifo antaŭ cent jaroj kaj de tiam, perdinte sian ideton, ne povis pacigi sian animon. Nome ŝi savis la fratinojn, manĝigis kaj defendis ilin dum kvin jaroj da soleca vivo. Poste ŝi ankaŭ ne forlasis ilin, alvenante ĉiunokte por ludi, rakonti fabelojn, do fari ĉion farindan de vera amanta patrino.
Oni povus diri, ke temas pri normalaj (se ne konsideri fantomecon de ĉefrolulino) rilatoj, videblaj en multaj ordinaraj familioj. Tamen baldaŭ evidentiĝis, ke la patrino celas ne nur bonsorton de siaj (kvazaŭ)filinoj, ŝia pleja deziro estas porĉiam resti ilia sola amikino, proksimulo entute kaj tiucele ŝi pretas neniigi iun ajn. Pli aĝa knabino komprenis tion kaj provas deteni la edzinon de la onklo je certa psikologia distanco: “Ne faru, ŝi ĵaluzas”. Sed la virino jam ekamis infanetojn, do ŝin movas la samaj patrinaj sentoj, ne malpli fortaj.
Mi ne rakontu la tutan historion de tiu ĉi spektinda filmo, diru nur, ke finfine ĉiuj roluloj ekstaras ĉe la rando de abismo (ne nur en figura senco), kien kondukis ilin la fortega, profundega kaj foje motriga patrina amo. Kio venkos – ĉu amo de la viva patrino aŭ tiu de la patrino morta, tion ĉiu mem vidu kaj konkludu. Mi aldonu, ke ne hazarde la ambaŭ patrinoj fakte ne estas parencoj de la knabinoj laŭsange, do temas pri pura kaj nura sento, naskiĝinta en animo, pri libera elekto de homoj, kiuj volas ami kaj esti amataj.


Ankaŭ mi diru, ke simila problemo estis esplorata de Guillermo del Toro en lia antaŭa filmo “Orfejo” (El Orfanato). Tiukaze li rakontis historion de la du patrinoj, el kiuj unu same estas adoptinto de la orfa knabo. Unu patrino pro tragika hazardo perdas sian infanon kaj venĝas lin, mortigante ĉiujn liajn amikojn georfojn, kiuj senkonscie pereigis ŝian idon. La alia same maldezire kondamnas al la morto sian filon kaj poste pagas tion per sia vivo, reunuiĝante kun li kaj aliaj georfoj jam en transa mondo por ke ludo daŭru tie.
Amo ne havas limojn kaj povas damaĝi amanton same kiel amaton. Ĉu banalaĵo? Jes, same kiel “Anna Karenina” povus iĝi banala historio pri tri geamantoj, se la genio de Lev Tolstoj ne kreŭs el ĝi ŝefverkon. Ĉu Guillermo del Toro estas samranga figuro de la kinoarto – tion finjuĝu la tempo. Sed li scias rakonti historiojn pri homaj sentoj – terurajn laŭforme kaj esence belegajn. Se vi hava(i)s amantan patrinon aŭ konsideras vin tia, vi nepre trovos spurojn de tiu historio en via animo – se ili ankoraŭ ne polviĝis.

Tuesday, March 12, 2013

Dolorkofro (The Hurt Locker): pro kio la Oskar-premion?

Nome tion mi tute ne komprenis. La filmo sendube estas bona, eĉ bonega kaj meritas respekton, sed ne pli.

Tre naturece kaj konvinke estas prezentita milita rutino. Interesaj estas ankaŭ tri ĉefuloj, el kiuj ĉiu prezentas apartan strategion de la militista konduto. Por unu, milito estas koŝmaro, de kiu ŝajne ne eblas saviĝi. Por la alia, milito estas peza labortasko, kiun necesas plenumi laŭeble pli urĝe kaj singarde. Por la tria, milito estas vivo. Do li, kiel ĉiu normala homo, deziras gustumi tiun vivon ĝissate – kun postkuroj, embuskoj, heroaĵoj ktp. Kaj reveninte al Usono li gapas embarasita centre de ordinara superbazaro, ĉar li tute ne komprenas kiel oni povas vivi en tiu freneza mondo, kie oni staras antaŭ senfina bretaro kun higienpapero (aŭ io alia – mi ne ĝuste memoras) kaj oni ne scias ĝuste, kiun prenu. Plej terura estas, ke la elekto ne havas signifon – oni prenu iun ajn kaj ĝi estos taŭga. Por la homo, kiu nur antaŭtage sciis, ke konzufi ruĝan draton kun tiu blua signifas transformiĝi en amaseton da cindro, tio estas grava rezistoprovo – preskaŭ neeltenebla.

Ĉio ĉi bonas, sed unu afero daŭre restas nekomprenebla – pro kio oni donis al ĝi la Oskar-premion? Pri rompanta kaj kripliganta homon milito estas skribitaj tiom da libroj kaj faritaj tiom da filmoj, ke ili povus konsistigi grandegan enciklopedion. En plejmulto da ili estas sama situacio, kiel dirus kamarado Remarque, “nenio nova”. Laŭ mi, “Dolorkofro” perfekte enkadriĝis en la komunan fluon – sed ne pli.
Mi komprenas pro kio oni aljuĝis Oskar-premion al “Milionulo el slumoj” (angle: Slumdog Millionaire). Efektive tio estas unika ekzemplo kiel oni povas unigi neunuigeblan, kunligi Orienton kaj Okcidenton, kiuj, se kredi al Rudyard Kipling, ne povus iam ajn kuniĝi. Mi ja spektis baratajn filmojn (ĉu iu en la 1980-aj pretervidis “Disko-dancisto” kaj “Dancu, dancu”?), same tiujn okcidentajn kaj sovetiajn-rusiajn, sed similan mi ne rememoras.
Fakte en ĝi disvolviĝas la orienta fabelo adaptita por okcidenta spektantaro. La du ĉefuloj – fratoj-vagabondoj – elektas vojojn, ĉiu sian apartan. Unu iras laŭ la vojo de koro (oriento), la alia – laŭ tiu de racio (okcidento). Fine unu senerare respondas demandojn de la kvizo, kvankam neniam kaj nenie lernis, pli ĝuste faris tion ne per lernolibroj (racie), sed per la vivo mem, kore. Kaj li iĝis milionulo! La alia ŝajne sekvis logikon – adaptiĝis al reala mondo kaj iris al sia celo laŭ rekta vojo. Sed fine li laŭvorte dronas en amaso da mono. Kia vojo do estas preferinda – enigmo por malsaĝuloj.
Nu, oni povas daŭrigi malĉifradon de la protagonistaj bildoj, komparante ĉefrolulinon al Barato mem, kiu deflankiĝas de la vojo de koro al la vojo de racio, sed poste, suferinta kaj vundita, revenas al antaŭa vojiro. Tamen ĉi tie mi riskus similiĝi al arthistoriistinoj, kiuj en ĉiu komo vidas eternon kaj en ĉiu inkomakulo – internan mondon de artisto. Do sufiĉe pri tio.
Egalrajte mi komrenus, se la Oskar-premion gajnus “Avataro”. Malgraŭ ŝabloneco de scenaro kaj primitiveco de karakteroj, tie estas multe da interesaj elementoj. Mi eĉ ne diru pri 3D, ĉar filmojn en stereookulvitroj spektis ankoraŭ niaj gepatroj kaj entute pri kio oni povas miri – ni ja ne plu infanas. Simple James Cameron kiel sperta artifikulo tre lerte premis ĉiujn butonojn, kiuj devus efiki nome ĉi tie kaj nun. Post 20 jaroj tiu filmo jam estos perceptata tute alie kaj antaŭ 20 jarojn ĝi verŝajne simple ne estus komprenita. Verdire mi nur admiris kiel virtuoze li kunmiksis ĉiujn aktualajn tendencojn. Ĉi tie estas ekologio, nova epoko (interligo de la tuta vivantaro ktp), rajtoj de etnaj malplimultoj, kaj aldone la ĉefulo estas superheroo-handikapulo. Nu kie vi antaŭe vidis tiaĵon?! Tiu ĉefverko de la politika korekteco sendube meritis gratifikon.
Sed pro kio oni donis la Oskar-premion al “Dolorkofro” mi ne komprenis. Eble mi komprenus je dua fojo, sed ial spekti ĝin denove mi ne deziras.