Sunday, November 23, 2014

Branly kaj d'Orsay - perloj de Parizo

Impresionistoj, afrika arto kaj la Senato de Francio - kio parencigas tiom malsamajn aferojn? Kompreneble Parizo! Ĉion ĉi vi povas vidi kaj ĝui, promenante de la 6-a al la 7-a arondismentoj de la franca ĉefurbo.
La Muzeo d'Orsay
Tiutage Anh havis iujn okupojn, do ni pasigis kune nur kelkajn horojn. Ĉi-kaze kerno de la kultura programo estis muzeoj. La unuan mi vizitis sola – tio estis la Muzeo d'Orsay, kiu prezentas la plej grandan kolekton de la 20-jarcenta arto. Punktismomodernismoimpresionismo – se tiuj vortoj ion signifas por vi, do iru senhezite. Se ne, do ĉi loko des pli vizitendas.
Granda konstruaĵo de la muzeo troviĝas 15 minutojn for de alia grava kulturejo – la Muzeo de la kajo Branly (priparolota iom poste). Ĝi estis konstruita en 1900 kiel fervoja stacidomo kadre de preparado al la Universala ekspozicio, sed funkciis mallonge kaj ekde 1939 staris fermita. Oni planis detrui ĝin por liberigi la spacon, sed prezidento Georges Pompidou feliĉe havis alian planon – transformi la specimenon de la industria arkitekturo al arta muzeo. Oni povas nur imagi kiom da peno kaj mono elspeziĝis por realigi tiun ĉi ambician planon, sed finfine en 1986 la novkreita muzeo malfermis siajn pordojn al vizitantoj.


Nun ĝi estas inter la plej popularaj kulturejoj de la franca ĉefurbo. Anh diris, ke ŝi pli ŝatas tiun muzeon ol la antikvecan Luvron aŭ la ekstramodernecan Centron de Georges Pompidou.
Atendovico antaŭ la pordoj estis ne tro longa, do mi perdis ne pli ol dek minutojn. Ĉe biletejo haveblis plej diversaj songvidiloj, inkluzive tiun en la rusa. Bonega servo por solulo, aparte se li ne tre kompetentas en la arthistorio.
Nu, kion mi povus diri pri la ekspozicio? Claude MonetEdgar DegasPierre-Auguste RenoirHenri de Toulouse-LautrecVincent van GoghPaul Gauguin – la majstroj, kiujn mi antaŭe konis de lernolibroj nun prezentiĝis antaŭ mi en siaj ĉefverkoj. Plian fojon mi konvinkiĝis, ke artaĵojn oni ĝuu senpere, en originalo – ĉu temas pri muziko, pentraĵo aŭ arkitekturo.

La muzeo de la kajo Branly
La Muzeo de la kajo Branly (plej ofte nomata simple la Branly-muzeo) prezentas tradiciajn kulturojn de la iamaj francaj kolonioj, do kompreneble mia vjetnama amikino jam plurfoje vizitis ĝin. Kiel eks-muzeologo kun 15-jara sperto mi konfirmas, ke ĝi meritas vian atenton. 


Ĝi situas en la historia koro de Parizo, 15 minutojn for de la Eiffel-Turo. La konstruaĵo dronas en verdaĵoj, inter kiuj vizitantoj vagas kvazaŭ en ĝangalo.


La ekspozicio estas moderna, bone ekipita je plurmedia aparataro, elegante aranĝita kaj adaptita al handikapuloj (foje mi trovis eĉ brajlo-skribojn). Ĉe la enirejo disponeblas paperaj gvidiloj en diversaj lingvoj, inkluzive la rusan (lastakaze kun iomete fuŝa mapo).


PolinezioHindoĉinioKanadoGvianoAfriko – tradiciaj kulturoj de tiuj ĉi regionoj estas prezentitaj pere de plej impresaj specimenoj, kiuj admirigas ne nur fakulojn, sed ankaŭ laikojn. 


Kolosaj totemforstoj de amerikaj indiĝenoj, lignaj skulptaĵoj el Oceanio, grandega antikva tamburo el Vjetnamio – mi kaptis la fotilon ĉiupaŝe. 


Aparte plaĉis al mi ke atingeblas pluraj informtavoloj. Hasta vizitanto rigardos nur plej elstarajn artaĵojn. Kiu volas ekscii pli – vizitos laŭitinerajn ĉambretojn kun aldonaj eksponaĵoj kaj tekstoj. Se vi volas profundiĝi en iu temo, vi povas spekti filmojn aŭ legi rilatajn informojn sur plurmediaj ekranoj. En apuda salono troviĝas granda vendejo de artaĵoj, sonregistraĵoj kaj libroj. En la muzea korto okazas diversaj prezentaĵoj.

Luksemburga ĝardeno
Poste ni iomete promenis tra ĉirkaŭaĵoj, rigardis la Panteonon kie eterniĝis restaĵoj de plej elstaraj francoj, kaj alvenis la Luksemburgan ĝardenon.


Laŭvoje ni renkontis arabon, kiu lerte manipulis per grandaj fingringoj, elsuĉante monon de naivaj gapuloj. Mi scias kiel agadas tiuj friponoj en Rusio, do fotis ilian parizan kolegon por memoro, sed li tuj reagis: “No photo!” 


Sur strata benko dormis senhejmulo kun siaj modestaj pakaĵoj. 


Sur la Placo de la Résistance mi vidis bareliefon de la bulgara heroo Vasil Levski, kies historion mi konas de la libro “Heroo de libereco”.


Sur la kajo de Sejno vigla nigrulino instruis klakdancon al samvestita blankulino.


Tiun spektaklon penseme observis de supra kajolinio tipa pariza paro – franca viro kaj ĉarma afrikanino.


Juna aziano side sur trotuaro elblovis plurkolorajn sapvezikojn.


La Luksemburga ĝardeno (parizanoj nomas ĝin familiare – Luco) estas la plej vasta parko de Parizo. Konstruita inter 1615 kaj 1627 por la famega Maria de Mediĉo, ĝi plu gastigas la Senaton en la Palaco Luksemburgio.


Ĉi tie Anh forlasis min, demandinte adiaŭe: “Ĉu vi sukcesos retrovi la vojon hejmen?” – “Jes, senprobleme! Vi ja diris, ke se eki okcidenten de la Elizeaj kampoj, fine mi alvenos La Défense. Do mi faros tiel”. La knabinjo gaje ridis: “Ne, tio estas ege for!” Ŝi ankoraŭ ne tre bone konis sian frenezan rusan amikon.


La palaco belis, kvankam mi povis vidi ĝin nur de ekstere. Ĉirkaŭ apuda lageto promenis multe da homoj, evidente ĉefe tio estis turistoj. Iu islamano fotis siajn parencinojn (ĉu edzinojn?) surfone de la palaco, kiun ili provis kvazaŭ kapti en siaj manplatoj. 


Sur herbejo sidis kaj kuŝis amaso da homoj. 


Kun ĝuo mi promenis tra la fama ĝardeno kiu ege memorigis al mi tiujn de Sankt-Peterburgo kun antikvaj skulptaĵoj, abundaj verdaĵoj kaj trankvilaj legantoj sur benkoj.

Nokta promenado laŭ la reĝa vojo
Jam vesperiĝis, do mi decidis direktiĝi hejmen por almenaŭ ĉi-nokte ne tro malfruiĝi. Mi ŝatas promenadon kaj aventurojn, do ideo piediri al La Défense denove trafis mian kapon. Kial ne?
Ĝenerale Anh pravis, tio estis vere longa vojo. Mi marŝis du horojn senhalte. Dume noktiĝis, preterirantoj ĉiam pli malmultiĝis. Foje pluvis, sed mi havis nek ombrelon, nek problemon pro ties manko. La nokta Parizo prezentis surprizojn. Ekzemple klozetpelvon lasita sur la strato, kiu iam nomiĝis la reĝa vojo.


Fine mi pasis laŭ la ponto kaj atingis La Défense. Surplace aŭdiĝis muziko kaj proksimume dudek homoj kirliĝis en latinamerikaj dancoj en lanterna lumo. Tio estis la unua nokto kiam mi enhejmiĝis tute memstare kaj senerare.

Thursday, November 13, 2014

Provins, Montmartre kaj... Maksim Gorkij

Dum unu tago salti de la 21-a jarcento al la franca mezepoko, transiri al la 19-a jarcento kaj postlasinte la islaman mezepokon trafi la rusan literaturon. Ĉu tio eblas? Jes, certe. Se vi estas en Parizo.
Provins
“Ĉu vi volas vidi tradician feston en mezepoka urbo?” demandis Anh. Jes, certe! Do matene ŝi alvenis mian loĝejon kaj ni kune enprofundiĝis en labirintojn de la pariza metroo. Mi ne troigas, tio estas vera Minotaŭrejo por fremdulo, aparte se li ne parolas la francan. Linioj de la ordinara metroo pasas apud tiuj de RER – apudurba fervojo, kiu distingiĝas laŭaspekte nur pere de tiuj tri literoj super kajo. Mi aldonu ke biletoj ankaŭ tre diversas: iuj estas destinitaj por trafiki nur ene de iu zono, aliaj permesas tuturban trafikadon, la triaj ebligas ankaŭ veturadon pere de noktobusoj, ktp. 


Mi provis aĉeti bileton memstare pere de vendomaŝino, sed kompreneble malsukcesis, des pli ke aktive malhelpis min iu sintruda ciganino en bunta robo – tre simila al samgentaj almozpetantoj en mia urbo. Feliĉe mi havis la plej bonan ĉiĉeroninon en la mondo, kiu aĉetis por mi bileton kaj gvidis ĝustadirekten. 


Mi aldonu ke diference de la Moskva metroo ĉi tie oni ne tre atentas ke ĉiuj pasaĝeroj eniru kun biletoj. Plurfoje mi vidis vespere kiel nigruloj supersaltas barilojn kaj neniu haltigas ilin. Foje Anh revenis por helpi min pri bileto kaj ne povis tuj reiri, ĉar ŝia bileto revalidus nur post duonhoro. Iu mezaĝulo rimarkis tion kaj afable proponis sekvi lin, do Anjo premis sin al li kaj tiel la improvizita unubileta duopo trapasis kontrolejon. Foje mi tamen vidis en la metroo fortikajn virojn ĉirkaŭi iun bubon, kiu aspektis ne tre gaje. Anjo diris ke li ne havis bileton, do ĝendarmoj kaptis lin.


Veturado al Provins estis duhora kaj duetapa. Unue ni pere de RER (linio P) atingis stacidomon. Ĝi plenis je familioj kun infanoj, ĉar tio estis ankaŭ elirpunkto por viziti la faman Disney-parkon – unuan en Eŭropo. Poste ni vojaĝis plian horon en buso tra kamparo simila al tiu rusia aŭ eble al iu ajn eŭropa ĝenerale.


Mi ne sciis tiam, ke Provins estas agnoskita kiel objekto de la Monda heredaĵo de UNESCO, sed eĉ sen tio la urbeto impresis min. Granda kastelo, ŝtonaj muroj kun embrazuroj, preĝejoj konstruitaj en la 12-a jarcento, do kvarcent jarojn antaŭ fondo de mia urbo Tjumeno – la plej antikva rusa urbo en Siberio. Sed ĉefa celo de nia vizito estis tradicia festo okazanta ĉiujare sur la urboplaco. Bedaŭrinde diabla varmego influis ankaŭ tiun aranĝon, do anstataŭ granda somera festo ni vidis nur iujn programerojn prezentitaj de artistoj. Jen aŭdiĝis sonoj de sakfajfilo kaj grupo da junulinoj en popolaj roboj ekkapriolis rondovice. Jen surplaciĝis pufvanga junulino en kies manoj svingas flamantaj buloj sur ferĉenoj. 


De tempo al tempo montriĝis gvidisto en tradicia felvesto kaj anoncis pere de mikrofono sekvan programeron. Ĉio pasis lante, homoj kvazaŭ fandiĝis sub la sunradioj kaj apenaŭ rampis serĉante ombron.


Ni tagmanĝis en apuda kafejo kie laŭ sugesto de Anh mi gustumis pliajn specimenojn de la franca kuirarto – krespojn kaj cidron. Bongustaj ambaŭj! 


Fine Anh konkludis ke la festo ĉi-jare grave ŝrumpis (la gvidisto mem diris tion), do post mallonga promenado inter antikvaj konstruaĵoj ni revenis al Parizo. La suno plu ardegis kaj Anjo dormetis en buso.

Montmartre
Post reveni al la urbo Anjo gvidis min al Montmartre – plia legendo de Parizo. Ni grimpis sur la samnoman monteton, vizitis la belan bazilikon de la Sankta Koro, ĝuis freneze virtuozan prezentadon fare de nigrulo, kiu kvazaŭ kunfandiĝis kun sia pilko, kaj poste ni aranĝis piknikon sur verda monteta herbejo.


Ĉirkaŭe sidis dekoj da homoj, kiuj same manĝis kaj babilis. Proksime okazis improvizita koncerto – mezaĝa nigrulino en griza robo kantis “Let my people go” kaj juna nigrulo gitaris akompane. La varmego iomete mildiĝis, kio certe malĝojigis viglajn nigrohaŭtulojn, kiuj disportis malvarmajn akvobotelojn.


Poste Anh montris al mi pliajn lokajn vidindaĵojn, inter kiuj plej elstaris la Muro de amo. Temas pri randa nigrotabulo sur iu domo, tute kovrita je amagnoskoj en diversaj lingvoj.


Ŝi diris ke tie ĉeestas eĉ du vjetnamlingvaj frazoj, ĉar ili varias depende de kiu parolas: ĉu viro aŭ ino. Kompreneble estis ankaŭ la rusa frazo. Tiun en Esperanto mi bedaŭrinde ne trovis.


Survoje ni renkontis nigrulojn kiuj alvenis kun ridetoj survizaĝe kaj faskoj da kolieroj en etenditaj manoj. Anh respondis mallonge en la franca: “Ni estas ne turistoj” kaj ili tuj perdis interesiĝon pri ni. Ŝi klarigis ke tio estas friponoj, kiuj enmanigas al turistoj siajn duĝroŝajn kolierojn kaj indigne rezignas repreni ilin, ion balbutante pri amikeco, donaco ktp.


Kiam embarasita turisto jam konsentis pri tio kaj volas foriri kun neatendita donaco, evidentiĝas ke ĝi tamen kostas kelkdek eŭrojn tuj pagendajn al novakirita “amiko”. Senzorgemaj turistoj estas ĉiama predo por tiaj fiuloj ie ajn en la mondo.


“Montmartre iam estis kvartalo de artistoj, sed nun tio estas parto de la Norda Parizo – plej krimeca urboparto loĝata ĉefe de enmigrintoj” klarigis Anh. Do mi ne tre miris kiam post reveni al Rusio mi aŭdis rakonton de miaj samurbanoj, kiuj senscie mendis hotelon en tiu “romantika” loko kaj nur poste komprenis sian eraron.


Tamen nia vespero finiĝis tre romantike. Promenante laŭ apudaj stratoj mi ekvidis afiŝon de restoracio “Svetlana” – konata rusa ina nomo (mia fratino nomiĝas tiel). “Ĉu vi iam gustumis la rusan kuirarton?” demandis mi Anjon. Ŝi gaje neis. 


Tio estis malgranda ejo kun ege kiĉa interiero, kie portreton de Aleksandr Puŝkin apudis tiu de Nikolao la 2-a, ortodoksaj ikonoj kaj iuj pseŭdofolkloraĵoj. Pelmenibarĉokvaso – mi esperas ke Anjo bone enmemorigis tiujn vortojn. 


Mi iomete parolis kun posedanto – kaŭkazano (supozeble armeno) el Rostov-na-Donu, jam 15 jarojn loĝanta en Francio. “Ĉu li estas ruso? – demandis Anh. – Ah, armeno. Ĉu la armena lingvo similas al la rusa?” Ĉarma naiva knabino. Tio estis bona vespero.

Maksim Gorkij: mirinda renkontiĝo
Tiuvespere mi revenis hejmen sola – mi ja bone konis la vojon. Nu, pli ĝuste – mi jam devintus koni ĝin. Mi vere sukcese atingis metrostacion La Défense kaj lastmomente haltis por decidi: kien mi eliru – ĉu dekstren aŭ maldekstren. Nun mi scias: dekstra vojo estus bona elekto.


Post surteriĝi mi komprenis ke tute ne rekonas tiun lokon. Senhoma strato, lanternoj glimas en mallumo, vento dispelas rubaĵojn sur trotuaro. Ha, jen mapo kun listo da stratoj! Sed ve, Avenue Leonard de Vinci tute mankis en la listo kaj la mapo ankaŭ havis neniun mencion pri ĝi. Mi paŝis en hazarda direkto – mi ja plurfoje vagadis tra noktaj urboj kaj ĉiam finfine retrovis la vojon.


Post 15 minutoj antaŭ mi haltis taksio kaj iu homo en blanka longa robo eliris ĝin. “Ho, jen alvenis iu ortodoksa islamano” ekpensis mi. Sed post kelkaj sekundoj mi ekvidis alian simile vestitan homon, poste la duan, trian... kaj komprenis ke alveninto ĉi tie estas mi, dum tiuj homoj estas lokuloj. Mi rememoris ke daŭris Ramadano, do mahometanoj devis abstini pri manĝaĵoj kaj trinkaĵoj ĝis apero de unua stelo sur la firmamento.


Baldaŭ mi komprenis kien hastis ĉiuj ĉi homoj. Post stratangulo mi ekvidis tendegon kies kurteno estis parte levita. Apude stokiĝis amaso da ŝuoj kaj interne videblis preĝantaj homoj – nur viroj. Proksime staris alia tendo, en kiu preĝis inoj. Mi pensis ke estus interesa foto, sed ĉu tio laŭas al islamaj reguloj? Mi ne estas fakulo tiukampe, do preferis enkapigi tiun bildon kaj iri plu. Des pli ke mi ankoraŭ ne konis ĝustan vojon. 


Ŝajnas ke la tuta kvartalo jam dormis aŭ preĝis, stratoj estis malplenaj. Strangaj longegaj plantoj kliniĝis de sur florbedoj super trotuaroj, barante la vojon. Malproksime videblis iuj grupoj da homoj konversacii, sed ĉu ili povus kompreni mian anglaĉon? Ho, jen iu instalaĵo kun surskribo, eble mapo! Mi rapidigas miajn paŝojn kaj atente fiksrigardas la tekston: “Maxime Gorki”. Diable, tio estis la nomo de bushaltejo! “Ĉu iu lokulo konas tiun ĉi rusan verkiston?!” ekkriis mi ekscitita. Mallumo silentis.


Feliĉe baldaŭ mi renkontis iun francon, kiu en ne malpli fuŝa angla montris al mi la vojon. Sufiĉis nur pasi preter iu konstruejo, grimpi sur longan ponton kaj sekvi laŭ ĝi tra la Granda Arko al mia kara La Défense. Mi estis sola sur tiu stranga ponto kun ligna planko kaj malaltaj bariloj kun palaj lampoj. Sur ŝtupoj antaŭ la Granda Arko sidis gejunuloj. En malplena vestibulo lernis dancon grupo da nigrulinoj. Mi estis hejme.

Monday, November 3, 2014

Parizo en kvar horoj

Kiom da tempo oni bezonas por vidi Parizon? Optimisto diros – “monaton”, pesimisto deklaros – “tutan vivon”, sed mi konstatos ke por mi sufiĉis... kvar horoj. Tiom daŭris mia unua ekskurso tra la franca ĉefurbo sub gvido de la sperta ĉiĉeronino.
Ni ekis de la Luvro kiu aspektas majeste, sed apenaŭ povus trafi imagon de la homo kiu dum pluraj semajnoj marŝis tra Sankt-Peterburgo, plena je palacoj konstruitaj de plej elstaraj eŭropaj arkitektoj. 



Poste ni sekvis tra la ĝardenoj Tuileries, en kiuj svarmis amasoj da ripozantoj, paŝis laŭ la Avenuo de la Elizeaj Kampoj kie mi unuafoje vidis bravajn nigrulojn fari prezentadon (“tio okazas ie ajn en Parizo” komentis Anh) kaj tra la Placo de la Konkordo kaj la Triumfa Arko pluis okcidenten, post kio turnis sin maldekstren kaj por post dekkelkaj minutoj subite haltis. “Atendu, – diris Tran Anh kun ludema rideto kaj etendis la manon flanken. – Unu, du, tri... la Eiffel-turo!” Mi turnis mian kapon kaj... vere, kelkcent metrojn for altiĝis la simbolo de Parizo.


Ni malsuprenis laŭ ŝtuparo, dum ioma tempo observis homojn barakti en fontanoj. La okuloj de Anhjo rondiĝis: “Mi unuafoje vidas tion en la urbo!”, do mi trankviligis la junulinon: “Sekvu min kaj mi montros la veran Parizon al vi”.


Post dekkvin minutoj ni alvenis la Eiffel-turon. 


Ĝenerale mi konsentas kun Guy de Maupassant kaj aliaj tiutempaj kritikantoj de la konstruaĵo – tage ĝi aspektas kiel industria feraĵo, gracia, sed ne romantika. “La Eiffel-turo belas nokte” klarigis Anh. Baldaŭ mi kontrolos tion.


Preteririnte nigrohaŭtajn vendistojn de la flavoplastaj eiffel-turetoj ni pluis orienten laŭ la kajo de Sejno. Ni descendis al la malsupra pasejo kaj lante paŝis tra aro da ripozantoj. “Parizanoj ŝatas ripozi, – rideme klarigis Tran Anh. – Ĉu labori ankaŭ? Ne, nur ripozi, sportumi, aŭskulti muzikon. Ili ne laboregas kiel vjetnamoj. Printempe ĉiujare okazas strikoj kaj manifestacioj, la metroo ne funkcias kaj ĉiuj iras piede aŭ per busoj kaj aŭtoj”.


Do mi ne tre miris post vidi plurajn vendejojn fermitaj. “Posedantoj fermis ilin, ĉar ili havas ferion kaj foriris al aliaj lokoj” diris Anh. Tute neimagebla afero por Rusio, kie plejparto de vendejoj tutan jaron funkcias sep tagojn semajne, sen fermiĝi eĉ por tagmanĝo.


Laŭlonge de la riverbordo etendiĝis la urbaj plaĝoj, cetere sufiĉe specifaj. Fakte tio estis asfaltitaj aŭ pavimitaj terenoj, sur kiuj staris vicoj da lignokuŝejoj kaj primitivaj longaj lignoblokoj, stokitaj unu sur la alia. Mi sidis sur ili iomete, ĝuante ritman muzikon de loka diskĵokeo.


Tiel mi unuafoje konatiĝis kun tiu trajto de Parizo – la urbo demokratia, malferma por ĉiuj, sed ne tre komforta kaj iom malzorgata. Faru ion ajn kaj ne malhelpu al aliaj fari la samon – tio povus esti la pariza slogano. Malsame ol en rusiaj urboj ĉi tie estas multaj lokoj por societumado, kie homoj povas libere fari ion kaj senti sin plenrajtaj mastroj de la urbo. Jen nur kelkaj ekzemploj.


Laŭlonge de la kajo staris pluraj vagondometoj kun travideblaj glacomuroj turnitaj al la rivero. Tien povus eniri iu ajn por ripozi sur matoj kaj kaŝi sin de la arda suno. Sur la blankplasta dometo pendas surskribo: “Caverne mobile” (apenaŭ enigma por esperantisto, ĉu ne?). En tiu kaverneto oni povas sidi sur lignobenkoj, ĉirkaŭita de florbedoj kaj ĝui friskan aeron – bonega ideo por ĝis 35-gradoj arda somero.


Sur kajomuro troviĝis alkroĉitaĵoj, laŭ kiuj grimpis tien reen junaj alpistoj. Iom for etendiĝis kelkdek metrojn longa nigra tabulego sur kies surfaco iu ajn rajtas lasi desegnon aŭ mesaĝon al la mondo (kretoj haveblas en apuda siteleto). Anh bildigis stelon kun bonveniga “Saluton!” Iu viro alvenis ŝin kaj komencis ion klarigi, monrante la surskribon kaj ripetante “Salut!”, sed Anh respondis: “Ce n'est pas le français, et l'espéranto” (“Tio estas ne la franca, sed Esperanto”) kaj la viro mansvingis, agnoskinte sian eraron.


Anh plenigis plastbotelon ĉe plurtuba akvopumpilo kaj tuj trinkis ĝin. “En Parizo estas bona akvo, do ĉiuj trinkas ĝin tuj post preni de akvokrano” klarigis la junulino. Mi sekvis ŝian konsilon kaj vere ne estis elreviĝinta. Kvankam ĝi ne estis tiom altkvalita kiel la islanda akvo, sed almenaŭ sendanĝera. Mi neniam farus tion en Rusio kaj des pli en Vjetnamio.


Kelkatempe ni haltis ĉe fotoekspozicio sub libera ĉielo, kiu prezentis fotojn de homoj el triamondaj landoj kun klarigoj en la franca kaj la angla. 


Hazardaj konoj de la angla kaj esperanto-simileco de la franca ebligis al mi kompreni preskaŭ tutan enhavon. 


Laŭlonge de la supra kajolinio viciĝis vendotabloj de libro-brokantistoj – plia signo de Parizo. Ili funkcias tuttage kaj fermiĝas nur vespere, kiam vendistoj simple kovras siajn ferkorbojn per verdaj ŝtalkovriloj kaj ŝlosas ilin – ĝis sekva mateno.


Belaj pontoj super Sejno sekvis unu post la alia. Anh fotis min antaŭ la Ponto de Aleksandro la 3-a, juste konsiderata unu el plej belaj en Parizo. 


Sur la Ponto de Artoj, brilanta pro miloj da seruroj alkroĉitaj de romantikaj geamantoj, vigla nigrulo vendis novajn serurojn (feltokrajnoj por desegni nomojn haveblis senpage). Mi grave miris pri tiuj fergrapoloj kaj demandis, ĉu oni ne forigas ilin de tempo al tempo (kiel em nia urbo ekzemple)?


Anh kun ne malpli da miro neis. Unu jaron poste, en junio de 2014 mi legis novaĵon ke iu segmento de la ponta kradbarilo falis sub pezo de multegaj seruroj. Feliĉe neniu estis vundita.


Fina punkto de nia piedmarŝo estis la fama Katedralo de la Pariza Dipatrino. Pro malfrua horo ĝi jam estis fermita, sed nenio malhelpis al ni ĝui eksteran aspekton de la monumento kaj... spekti plian nigrulan koncerton, aranĝitan tuj antaŭ la katedrala enirejo, festinta tiutempe sian 850-jariĝon. 


Jen denove la afero tute neimagebla en Rusio, – ekpensis mi. En mia lando nun ĉiam pli fortiĝas pozicioj de la ortodoksa eklezio (ĉefe pro politikaj kialoj), do ajna amuzado apud templo estus konsiderata aŭdaca malsanktigo kaj tuj estus ĉesigita. 


Tamen en Parizo ĉio kunvivas pace kaj neniu miras ke antaŭ ĉiuj plej famaj temploj de la urbo saltas – dancas – distrumas gajaj nigruloj. Ĉi-loke spektantoj eĉ povis komforte sidiĝi sur laŭŝtupaj benkoj, starigitaj ĝuste kontraŭ la katedrala enirejo. Mi aldonu ke tio estis vere majstraj artistoj, kiuj estus bona akiro por ajna cirko.


Anh jam evidente laciĝis post plurhora marŝado kaj ĉiam pli ofte serĉis lokon por sidiĝi. Do ni ne plu iris, sed nur promenis iomete laŭ apuda tereno kie malgraŭ vesperiĝo svarmis specifa vivo. Alta junulino elblovis longegajn sapvezikojn, lasante ilin ŝvebi en aero. 


Mezaĝa paro tangis sur ponteto, ĉirkauita de spektantoj. 


Proksime sidis iu stranga viro kun floka barbo kaj ĉifonita robo. Malantaŭ li situis neimagebla aro de bicikloj, boteloj kaj ombreloj kun pluraj rubandafiŝoj. Ĉio ĉi estis interligita pere de ŝnuroj, kabloj kaj tubetoj, jen glimis ampoloj, jen fluis akvo, ie kaj tie io turniĝis, grincis kaj bobelis. “Kion li volas? – demandis mi Tran Anh. – Ĉu tio estas siaspeca protesto aŭ manifestacio?” Post mallonga interparolo ŝi revenis al mi kun elĉerpa klarigo: “Tio ne estas manifestacio. Li nur diris, ke la registaro ne konas multajn problemojn de la popolo. Do li nun kolektas ĉies opiniojn kaj poste transdonos ilin al la ŝtatestroj”. Nu, kion diri? Sukceson al vi, kara kolektanto!


Krepuskoj densiĝis. Mi volis reveni memstare, sed ĉarma Anh rezonis racie: “Nokte ĉio aspektas alie, do vi povos maltrafi vian vojon. Mi gvidu vin”. Mi povas nur imagi kiel la bonkora knabino poste revenis al sia nordparizo loĝejo, dividata kun tri aliaj vjetnamaj studentinoj, kaj danki ŝin pro tiom afabla kaj zorgema bonvenigo. Nur kelkaj horoj pasis kaj mi jam vidis ĉiujn plej legendecajn lokojn de Parizo. Kaj mi havis kvin tagojn por vidi ĉion alian.