Sunday, March 29, 2015

Vojaĝo al Ĉinio: 5 urboj en 9 tagoj

“Ĉu denove al Ĉinio? Vi jam plurfoje vizitis ĝin! Kial?!” Mia edzino estis emociplena, do iomete eraris. Mi vojaĝis al Subĉielujo nur dufoje – en 2012 kaj 2013, kaj ĉiam pro oficaj aferoj. Ĉu mi rajtas iom turismumi kaj vidi pandojn finfine?
Tra Moskvo al Honkongo
Kompreneble tio nur parte estis distra vojaĝo kaj verdire ĝia amuzparto estis la plej malgranda. Ekde 2012 mi kaj la agema ĉina samideano Long Zhang antaŭenpuŝas grandan projekton pri akvopuriga teknologio Vodopado, kiu espereble donos fruktojn kaj elaĉetos niajn penojn. Ĉi-jare ni establis propran konsultan firmaon, kies celo estas helpi al kunlaboraj projektoj de komercistoj kaj sciencistoj de Ĉinio kaj landoj de la iama Sovetunio. Tiuj du aferoj estis la plej gravaj kialoj, kiuj igis min ŝanĝi miajn planojn kaj anstataŭ tradicia novembra vojaĝo al iu varma lando veturi al Ĉinio.
Mi ĉiam ŝercas ke en Rusio ĉio okazas tra unu loko, do tra... Moskvo. Mi unue flugis de mia urbo Tjumeno tra la duono de Rusio okcidenten por post kelkaj horoj reflugi orienten. Moskvon mi alvenis matene, do havis preskaŭ tutan liberan tagon, kiun mi uzis promenante laŭ stratoj kaj vizitinte la Plurmedian Artmuzeon. En pluraj etaĝoj de tiu ĉi interesa artejo lokiĝis preskaŭ deko da ekspozicioj – de sufiĉe tradiciaj fotoj de malnova soveta majstro ĝis super-avancegaj (foje frenezaj) kolektoj de modernaj artaĵoj. Ne ĉion mi komprenis, sed ĉion ĝuis. Cerbo foje bezonas tian artoŝokon, ĉu ne?
Flugo al Honkongo daŭris naŭ horojn kaj estis sufiĉe komforta, dankon Aerofloto (se ne mencii ĉiam fuŝegan manĝaĵon, kiun oni prefere forĵetu antaŭ enaviadiliĝo). Mia unua vizito al la iama brita teritorio daŭris du horojn, kio sufiĉis nur por solvi ĉiujn enmigrajn burokrataĵojn, ricevi bagaĝon kaj trovi bezonatan elirejon.


La lasta afero estis aparte komplika, ĉar naviga sistemo en la flughaveno estas malperfekta. Mi devis demandi oficistojn kie troviĝas forfluga halo (ĝi estis en la dua etaĝo), ĉar en la unua etaĝo iuj orientiloj tute mankis. La plej bona ilustraĵo, pruvanta kiom gravas rapide orientiĝi en tiu ĉi konstruaĵo, estas ŝildo indikanta kie troviĝas elirejoj “20 ĝis 530”. Feliĉe mi bezonis nur la 32-an.


La unua provo aĉeti kafon en Starbucks fiaskis – evidentiĝis ke nun ankaŭ Ĉinio aldoniĝis al la listo de suspektindaj landoj, en kiuj Gazprombanko blokas uzadon de siaj bankokartoj (antaŭe mi ne spertis tiun problemon). Honkongajn dolarojn mi ne havis, do la situacio ŝajnis esti senelireja.


Tamen Wi-Fi funkciis, do mi sukcesis eniri la bankretejon kaj korekti sekurecajn agordojn. Jen nova flugo, ĉi-fje al Ĉengduo.

Mianyang
Laŭ antaŭa interkonsento Long Zhang devintus atendi min ĉe flughaveno kun sia familio, sed ĉio subite ŝanĝiĝis kiel ofte okazas ĉe organizantoj de gravaj eventoj. Li renkontis min sola, brakumis per sia ursa forto kaj sidigis en buseton, tuj forveturontan al Mianyang, militindustria urbo, ĝenerale fermita por alilandanoj. Min akompanis tri eŭropanoj: esperantisto Francesco Maurelli kiel fakulo pri robotiko kaj “krokodila” geedza paro, reprezentanta francan laboratorion. Kompreneble mi kaj Francesco sidiĝis kune kaj dum la tuta veturo vigle babilis pri ekonomio, daŭripova evoluo, energia politiko kaj eĉ (iomete) pri Esperanto.


Ĉe enirvojo al Mianyang ni haltis por dekminuta ripozo kaj ridema Urso fingromontris direkte al ruĝa steleo, ene de kiu estis eltranĉita iu nebulforma figuro: “Ĉu nun vi komprenas kial Mianyang estas fermita urbo? Tio estas ĝia simbolo – nuklea nubo!”


Tiu ĉi fenomeno estis komprenebla por mi kiel loĝanto de la iama Sovetunio, kie estis multe da fermitaj urboj kiel Tomsko, centroj de militaj esplorado kaj produktado. Nun la vivo en Rusio estas multe pli libera, tamen iuj striktoreguloj postrestas ĝis nun kaj ekzemple pluraj homoj devas informi (aŭ eĉ permespeti) sekurecservojn pri siaj okazontaj eksterlandaj vojaĝoj.


Ni enloĝiĝis en Changhong International Hotel, sufiĉe komforta, sed apenaŭ vere “internacia”, ĉar nur akceptistoj iomete balbutis en la angla, dum multaj aliaj komunikis ĉefe per signoj kaj ridetoj. Long Zhang klarigis, ke la hotelo troviĝas en teritorio de scienca parko, do mankas iuj vidindaĵoj apude. Tamen mi decidis iom esplori ĉirkaŭaĵojn kaj kunirigis miajn akompanojn.


En tiuj latitudoj malheliĝas jam je la sesa vespere. do ni decidis serĉi iun eŭropstilan drinkejon (la revema Francesco difinis nian celon kiel “pabo”) por festeni la interkonatiĝon kaj alvenon al ĉi urbo. Naivuloj! Ni trapasis kilometrojn da stratoj tien kaj reen sen ajna sukceso. Ĉie svarmis homoj, pordoj de la unuaj etaĝoj estis vaste malfermitaj, sed ene videblis vendejoj, frizejoj, masaĝejoj, eĉ porinfanaj muziklernejoj – sed neniuj signoj de eŭropecaj drinkejoj.


En pluraj manĝejoj homoj sidis ĉirkaŭ lignaj tabloj, trinkis, laŭte babilis kaj umis per manĝbastonetoj, sed apenaŭ tio meritus fieran nomon “pabo”. La unuaj rezignis la francoj, mi kaj Francesco daŭrigis vagadon plian horon aŭ eĉ pli, sed fine perdis la vojon sur jam tute malplenaj stratoj kaj nur danke al konsultado de lokuloj sukcesis reveni al la hotelo.

Stranga masaĝo
Serĉe de almenaŭ iu amuzejo ni demandis akceptistinon pri iu enhotela stardrinkejo, bierejo, iu ajn “ganbejo” kiel mi baptis ĝin, aŭ almenaŭ saŭno, sed ricevis nur nebulan sugeston iri al la subtera etaĝo kie, se kredi al reklamfolio, vizitanton atendas “red lights, good massage, relax mind...” Drinkejo ĉi tie mankis, same kiel angloparolantoj (serĉi samideanojn tiuloke mi eĉ ne provis).


En la subterejo mezaĝa administranto ĝoje aprobis nian ideon pri masaĝo kaj kondukis nin al bela ĉambro kun vastega lito. Mi plurfoje vizitis masaĝejojn en Vjetnamio kaj Peruo, do pli-malpli imagas konvenajn interierojn kaj prezojn. Ĉi tie ambaŭ estis evidente troigitaj. Miaj duboj estis ne senfundamentaj. Post mallonga diskuto la viro per gestoj tre konvinke klarigis, ke temas pri servoj multe pli ampleksaj ol nura masaĝo. Kompreneble ni tuj rifuzis kaj insistis pri pli modesta servo. Estus stulte vojaĝi milojn da kilometrojn nur por... ricevi servojn, kiuj abundas ie ajn hejmloke.


Alvenis du junulinoj. Tio estis la plej devota masaĝo, kiun mi iam ajn spertis. Kiam mi demetis T-ĉemizon junulino iom protestis, sed fine konsentis. Francesco kiu troviĝis samloke restis tute vestita. Do oni masaĝis nin tra vestoj, inkluzive ĝinzojn! Du masaĝistinoj pepis senĉese en la ĉina, do mi eĉ iomete incitis ilin kiel “babilemulojn”, montrante al televidilo, prezentinta novaĵojn. “Tsss, Xinhua!” Ili konis eĉ ne unu vorton en la angla, do plia interparolo ne okazis. Postaj provoj trovi iun naĝejon aŭ drinkejon tute fiaskis, do ni svingis la manojn kaj disiris laŭ ĉambroj. La unua tago en Ĉinio finiĝis.

Monday, March 16, 2015

Eŭropa Unio: fuŝon post fuŝo

Esperantistaro ofte ripetas postulon: “La Internacian Lingvon por Eŭropa Unio!” Sed ĉu ĝi faras por tio ion pli efikan ol kolekti subskribojn sub plia peticio kaj babili dum sennombraj (kaj senfruktaj) kunvenoj? Libro “Eŭropa Unio, paŝon post paŝo” fare de Rafaela Urueña forte dubigis min pri seriozeco de tiuj intencoj.
Profesia enhavo...
Temas pri la dua libro el serio, lanĉita de la Esperanta Jura Asocio (la unua estis “La Kodo de Hamurabo”, neniam de mi renkontita). Mi aĉetis ĝin dum la 99-a UK en Bonaero, ĉar temis pri baza eldonaĵo, priskribanta ĉefajn instituciojn de Eŭropa Unio, ties regulojn kaj historion. Mi ŝatas tiajn verkojn, kiuj donas ĝeneralan bildon de gravaj aferoj kaj estas konsulteblaj kaze de bezono. Des pli ke temas pri Eŭropa Unio, kiu ĉiutage aŭdiĝas en novaĵoj kaj estas la nesto de la esperanto-movado tutmonda.


Eble mi iom tro severis en la enkonduko, do mi diru, ke laŭenhave la libro estas bona kaj utila. La aŭtorino, eminenta hispana juristino, metodie, vere paŝon post paŝo priskribas la historion de EU, ĝiajn instituciojn, leĝaron, okazintajn reformojn, la eksteran agadon kaj defiojn de la 21-a jarcento. Ŝi faras tion sufiĉe skrupule kaj profesie, atentigante pri diferencoj, substrekante ĉefajn evolutendencojn kaj rimarkigante pri mankoj. Ŝi sendube estas apoganto de la eŭropa integriĝo, do ĉia stagnado tiudirekte estas konsiderata kiel eraro korektenda. Tamen ŝi permesas al si nek iun ajn propagandon, nek vantan babiladon entute. Eĉ Esperanto preskaŭ ne menciiĝas, kio estas aparte mirinda por ajnatema esperanto-eldonaĵo.
Do kial tiukaze mi tiom akre draŝis la libron malgraŭ ties supremenciitaj meritoj? Respondo apenaŭ estas neatendebla por la esperanto-recenzo – fuŝa lingvaĵo. Mi ne apartenas al lingvoskrupuloj, kiuj ne vidas arbaron malataŭ arboj kaj nek ĝenerale emas babili pri la lingvo mem, ĉar mi lernis ĝin por uzi, ne priparoli.Sed ĉi-kaze la lingvonivelo estas unu el kernaj aferoj, de kiuj dependas valoreco de la eldonaĵo. Mi klarigu.

...en fuŝa prezentado
La esperantistaro ĉiam pledas pri akcepto de la Lingvo Internacia kiel lingvo-frankao de la unuiĝinta Eŭropo, argumentante ke ĝi estas neŭtrala, pli facile lernebla kaj pli ĝusta ol la angla, ĝia ĉefa rivalo. Oponantoj ofte rimarkigas pri mankoj en vortprovizo de Esperanto, ĝia nepreteco surŝultrigi tiom komplikan taskon. Do ni pruvu kontraŭon – ne vorte, sed age, ĉu ne? La plej bona solvo estus ellabori novajn vortarojn, plenigi breĉojn en tiuj jam ekzistantaj, kaj kompreneble aktive praktiki Esperanton en la medio, kiun ni antaŭdestinas por ĝi. Ĉu mi eraras?
Sed kion ni vidas en tiu ĉi libro – verkita de la juristo, eldonita sub aŭspicio de la Jura Asocio kaj dediĉita al Eŭropa Unio? Lingvaĵan ĥaoson, mistajpojn ĉiupaŝe kaj arbitraĵojn en lingvouzo. Mi donu nur kelkajn ekzemplojn.
La aŭtora uzo de la difinita artikolo estas tute arbitra. Mi mem kiel ruso havas plurajn problemojn tiukampe, ĉar en mia denaska lingvo iuj ajn artikoloj tute mankas. Sed kiel homo rilata al redaktado kaj eldonado mi konas neskribitan regulon: en unu teksto sekvu unu manieron. Ni malfermu la enhavtabelon: “2-a Ĉapitro: Eŭropa Unio kaj ĝiaj institucioj”. Kelkajn liniojn sube: “3-a Ĉapitro: Leĝaro de la Eŭropa Unio”. Ni sekvu plu: “Jura organizo de la EU”, sed “4-a Ĉapitro: Reformoj de la traktatoj de EU...”.
La sama afero okazas rilate uzadon de terminoj kaj vortoj ĝenerale. Ŝajnas ke la aŭtorino tute ignoras la fakton, ke Esperanto estas ne ĵusbakita inventaĵo, sed la viva lingvo kun pli ol centjara uzpraktiko dum kiuj akceptiĝis certaj terminoj kaj vortkombinoj por pluraj priparolataj aferoj. Oni rajtas kaj eĉ devas inventi, skribante pri tute novaj temoj, sed ĉi-kaze temas pri banalaĵoj, kiujn plurfoje renkontas ĉiu leganto de la esperanto-gazetaro, Vikipedio kaj aliaj ling-vofontoj.
Mi ekzempligu per kelkaj alineoj en p. 139. “Unu el tiuj problemoj estas la tutmonda klimatŝanĝo, kiu estas ege grava nun kaj jam konstatebla kaj pro tio la Unio ne nur defendas ĝenerale la ŝirmadon de la medio, sed specife tiun novan problemon, kaŭzatan ĉefe pro la homa agado”. Oni skurĝu min, sed mi tute ne komprenas nek kio estas “ŝirmado de la medio” (ĉu temas pri mediprotektado?), kiun EU “defendas” (ĉu iu maliculo atakas la mediprotektadon?), nek kial EU entute devas “defendi... tiun novan problemon” (oni prefere solvu problemojn, ĉu ne?). Cetere la celata objekto mem estas same lingve nebula. En la menciita frazo temas pri “la medio”, en sekva frazo jam aperas “la Medio” kaj tuj poste sekvas simple “Medio”. Tia ĥaoso videblas tra la tuta verko.
Aparta temo estas la eldonaĵo mem. Ĝi estas simpla kaj senpretenda, kion oni povas konsideri normo por nia modesta libromerkato. Mola kaj simplega kovrilo, blanka papero, nigrablankaj ilustraĵoj sen subskriboj, evidente kolektitaj en Interreto. La verko finiĝas per bibliografio unupaĝa. La paĝoj estas algluitaj kaj evidente fuŝe, ĉar jam post la unufoja (tre zorgema) tralego la paĝobloko malgluiĝis kaj paĝoj komencis elfali. Mi eldonis plurajn librojn kaj scias, ke tio estas signo de la teknologia rompo (aĉa gluo aŭ fuŝa gluado), nepravigebla per nura monomanko.

Resumo
Do jen mia resumo. Se vi interesiĝas pri Eŭropa Unio, volas havi submane konsultolibron kaj tute indiferentas pri ĝiaj lingvaĵo kaj aspekto, do aĉetu kaj legu (vi ja ne havas alian elekteblon en la esperanto-libraro, ĉu ne?). Sed se vi tutkore pledas pri Esperanto kiel lingvo de Eŭropa Unio, kaj volas havi plian pruvilon de ties taŭgeco tiucele, ne malŝparu viajn monon kaj tempon kontraŭ tiu elrevigilo.
Mi povas nur esperi, ke la pardonema esperantistaro rapide foraĉetos la tutan eldonkvanton, do baldaŭ la Esperanta Jura Asocio reaperigos tiun ĉi sendube utilan kaj gravan verkon, jam zorgeme redaktotan kaj profesie eldonotan.

Saturday, March 7, 2015

Kompendio de psikanalizo aŭ la Freŭdismo en nur 100 paĝoj

EdipkompleksoMio, Supermio kaj Ĝio, la infana sekseco kaj frua estiĝo de la neŭrozoj – jen preskaŭ ĉio, kion ordinara homo konas pri la freŭdismo. Ne tre multe se konsideri, ke tiu ĉi scienca skolo grave ŝanĝis ĉiujn humanitarajn sciencojn kaj iĝis parto de nia ĉiutaga vivo, eĉ se ni ne rimarkas tion. Do la malpli ol 100-paĝa “Kompendio de psikanalizo”, verkita de Sigmund Freŭdo mem estas bona elekto por solvi tiun problemon, ĉu ne?
Leginda studo
Mi ne estas psikologo, nek ŝatanto de la tiel nomata “populara psikologio”, kies specimenoj nun plenigis bretojn de ĉiuj librovendejoj, promesante al legontoj instrui “lertan manipuladon”, “neŭrolingvistikan programadon” kaj ĝenerale “sukceson en la vivo”. Sed kiam mi vidis tiun ĉi bluan kovrilon en la kongresa librovendejo en Bonaero, mi ne longe hezitis – ja tio estas Freŭdo mem parolanta pri la kreita de li scienco kaj en tre konciza formo!


Mi estas librovermo kaj dum mia jam 40-jara vivo tralegis centojn da plej diversaj libroj. Sed lastatempe mi ĉiam pli interesiĝas pri aferoj fundamentaj, klarigantaj la plej bazajn, profundajn ideojn kaj aferojn. Plej ofte tio estas studoj ĉe limoj de pluraj fakoj: psikologio, sociologio, historio, ekonomiko. Ekzemple la libro pri depresio, analizanta tiun ĉi plagon de diversaj vidpunktoj, multe helpis al mi kompreni konduton de pluraj homoj, inkluzive de proksimuloj.
Tiu ĉi studo, verkita de Freŭdo en 1938-1940, ne elrevigis min. Ĝi estas skribita en bona lingvaĵo, komprenebla por ĉiu meznivele edukita homo. La verko konsistas el tri partoj: “Naturo de la psiko”, “La praktika tasko” kaj “La teoria gajno”. En ĝi la fama psikologo prezentas bazajn tezojn de sia teorio kaj montras kio sekvas de tiuj ĉi konkludoj. Li respondas iujn riproĉojn kaj klarigas nebulaĵojn, ĉiam trankvile kaj akademie. Mi elmontru kelkajn citaĵojn:
“...dislimado inter psikaj norma kaj eksternorma statoj ne estas science difinebla, tiel ke tiu diferencigo, malgraŭ sia praktika graveco, nur posedas konvencian valoron”.
“...ni aŭdacas aserti, ke la psikologio de la konscio ne kapablas pli bone lumigi la normalan funkciadon de la menso ol la sonĝo”.
“...apenaŭ troveblas unu stato rigardata normala, en kiu oni ne povas malkaŝi kelkajn indikojn de neŭroza trajto”.
“Ŝajnas ke la neŭrozoj akiriĝas nur dum la plej juna infaneco (ĝis la 6-a jaro)”.
“Al la barbaro, ni rekonas, estas facile bone farti, por kulturhomo estas malfacila tasko”.
“Granda enigmo staras antaŭ ni, nome la biologia fakto de la dueco de la seksoj... neniu individuo reagas nur laŭ sia propra sekso, sed ĉiam kapablas iumezure reagi kiel la alia...”.
Kompreneble mi ne analizu la teorion mem, do diru nur, ke multon novan mi eksciis kaj komprenis pri la konduto de la Homo sapiens, inkluzive de mi mem kaj miaj konatoj. Vere leginda, studinda kaj ĝuinda verko.

Senriproĉa eldono
La eldonaĵo estas preparita zorgeme kaj senriproĉe. Malmola kovrilo kun trafa bildo, blanka papero, folioj interkudritaj, bela tiparo.
La tradukinto estas Gérard Patureaux, emerita franca psikiatro kaj psikanalizisto. Do ne mirindas, ke la traduko estas farita en tiom alta profesia nivelo, kiu senteblas eĉ malgraŭ mankoj de miaj konoj de la originalo kaj la germana lingvo entute. En sia enkonduko li detale klarigas ne nur kialojn de sia elekto, sed ankaŭ tradukmetodon, terminologiajn solvojn, ktp. Interalie li rimarkigas, ke pluraj vaste konataj tradukoj de tiu ĉu verko (inkluzive tiun en la angla) estas kritikataj de psikanalizistaro pro malĝusta lingvaĵo, kiu transformas simplan ĉiutagan parolon de la originalo al tiu pli scienca. Do eble leganto de la esperanto-traduko, farita en strikte fidela maniero, havas certajn avantaĝojn eĉ antaŭ siaj anglalingvaj kolegoj!
La libro finiĝas je indekso, leksikono kaj piednotoj – ĉiuj ankaŭ senriproĉe preparitaj. Oni povas nur gratuli la tradukinton pri bonega laboro kaj esperi, ke aliaj fakuloj sekvos tiun ekzemplon, enkondukante en Esperantujon majstroverkojn de pluraj sciencaj fakoj.