Sunday, February 21, 2016

Futbalmatĉo: Esperantistoj kontraŭ la armena komunumo

Esperantistoj kontraŭ la armena komunumo - ĉu vi povus imagi pli frenezan kombinon por futbalmatĉo? Mi ĉeestis ĝin ĉefe por amuziĝo, sed estis tute ravita kaj fascinita - same kiel ĉiuj spektantoj.
Antaŭpreparoj
Pri la futbala matĉo inter teamoj de Esperantujo kaj la armena komunumo de Bonaero mi eksciis de novaĵoj. Se diri sincere, mi estas ŝatanto nek futbalo, nek teamaj sportoj entute. Do tio estis la unua matĉo, kiun mi spektis. Mi tute ne bedaŭras pri tio.
Stadiono Polideportivo Colegiales situas en la okcidenta parto de Bonaero, sufiĉe for de la centro, do ni veturis tien per metroo. Argentinaj geamikoj supozis, ke post la Moskva metroo mi apenaŭ estis impresita kaj mi ne povis refuti tion. Fakte mi pensis, ke mi ankoraŭ troviĝas en subpasejo, sed ne, tio jam estis metrostacio.


La stadiono estis sufiĉe granda, sed malnova, do iom trivita.


Tribunoj troviĝis nur de unu flanko, ĉe la enirejo. La maldekstran alon iom post iom okupis esperantistoj, kiuj fine nombris eble ĝis kvindek kaj sur tiu dekstra sidiĝis ĉefe armenoj.


Jam laŭ la antaŭpreparoj de la armena teamo kompreneblis la finrezulto de la matĉo. La armenaj futbalistoj akorde kuris, vigligis la muskolojn, provbatis pilkojn, saltis, kapriolis, do agis kiel profesia kaj bone akordita teamo. Poste aperis la esperantista ludantaro – bunta miksaĵo de pluraj kontinentoj kaj etnoj. Ili klopodis ripeti la samajn pretigajn moviĝojn, sed kompreneble sentis sin ne tiel komforte sur fremda ludkampo. Ili sukcesis provludi antaŭe nur unu aŭ du fojojn, do mi ne certas, ĉu ili almenaŭ ĉiuj konis laŭnome unu la alian.



La procezo mem disvolviĝis laŭ tradicia maniero, kvazaŭ en la “plenkreskula” mondo.


Televidistoj intervjuis ludantojn kaj oficialulojn.


Inaŭguraj paroloj fluis laŭ mia gusto tro longe, sed feliĉe la spektantaro estis tre indulgema.


Mark Fettes videble nervozis antaŭ sia parolo, sed fine elpafis plian elokventaĵon, fajrigante aŭskultantojn per brilaj okuloj kaj vigla gestado.


Nu, ni jam havis la prezidanton-filozofon, nun ni havas la prezidanton-oratoron. Eĉ se tio ne estas avantaĝo, do almenaŭ ioma diverseco, ĉu ne?


Sekvis tri himnoj – tiuj de ArgentinoArmenio kaj Esperantujo.


La esperanto-parton de la solenaĵoj neatendite finis... Manŭel, kiu laŭ ĝis nun enigma por mi kialo replenumis “La Espero”, aldoninte personajn salutojn al la ĉeestantoj. Mi havas nenion kontraŭ tiu laŭaspekte afablega ulo, sed neniu alia himno estis kantita kaj, se diri sincere, la voĉo de la artisto estis ege malforta, kio aparte evidentis en la vasta stadiono subĉiela. La artaĵo devas esti unuavice profesia kaj plenvalora, do sur la stadionoj oni ne kantu duonvoĉe, eĉ se tutkore.

La matĉo
La matĉo komenciĝis de eta tragedio – jam post dudek sekundoj armena atako kontraŭ la esperantista pordego rezultigis la unuan golon.


La esperantistaro ekhurlis je bedaŭro, sed nur pli laŭte kriis subtendevizojn. Kio plej plaĉis al mi en tiu ĉi afero estis la humoro – vere ĝoja, sincera kaj amikeca.


Neniu malamego, envio aŭ agresemo vidiĝis, la atmosfero estis vere festena – sendepende de la ciferoj sur la ekrano.


La esperanto-tribunoj ardegis kaj flamis. Homoj kriis, stariĝis, svingis la manojn kaj pufaĵojn, hurlis, elmontris afiŝojn.


Kiam televidistoj lanĉis spavon flugi super la stadiono, aŭdiĝis krioj: “Hej, armenoj, rigardu la ĉielon! Ĉiuj kune!” Plenkreskuloj kiuj plej verŝajne de pluraj jardekoj ne vizitis tiajn okazaĵojn, ĝojis kaj ridis kvazaŭ adoleskoj.


“Ne perdu la esperon!” konsolis ili sian teamon post plia perdita golo. “Jes, vi povas!” skandis ili post ĉiu golo gajnita.
Dum paŭzo loka ĉarmulino kun pufsvingiloj enmane proponis al mi pentri la verdan stelon sur mia vango.


Nu, kion fari, mi konsentis kaj post malpli ol minuto transformiĝis al vera futbalzeloto. Malfacilas rifuzi ion ajn al tia belulino, ĉu ne?


Mi diris al Mark Fettes, ke tiaj eventoj tre gravas ne nur de la organiza kaj kultura vidpunktoj, sed ankaŭ por evoluigo de la lingvo, kreiĝo kaj enradikiĝo de novaj fakaj vortoj kaj esprimoj. Li evidente ne komprenis mian ideon, respondinte ke futbala terminaro sendube jam ekzistas kaj estas sufiĉe evoluinta.


Sed mi celis tute alian aferon – ĉiutagan, neoficialan vortprovizon de la zelotaj tribunoj, kiu inkludas skandaĵojn, mallongigojn, familiaraĵojn, proverbojn kaj frazojn, kiuj estas neforigebla parto de iu ajn viva lingvo kaj kulturo.


Poste, jam en revena buso mi interparolis kun franca esperantisto Xavier Dewidehem kaj ankaŭ li tutkore subtenis la ideon de tiaj matĉoj. “Unue mi konsideris tiun matĉon inter esperantistaro kaj armena komunumo iom anekdotece. Sed la vera futbala etoso, fervoro, ardeco, sincera kaj amikema konkurado tre impresis min. Nun mi pensas ke ne devos aranĝi similan matĉon en Lilo dum la 100-a UK”.


Espereble la UEA-estraro kundividos tiun vidpunkton kaj almenaŭ estonte esperanto-futbalistoj ne bezonos vendi sian uniformon por kovri rilatajn elspezojn.

Ĝuante malvenkon
La fino de la matĉo estis ĝoja ambaŭflanke. Kompreneble la armenoj venkis (8:3), sed ĉu la esperantistoj malgajnis? Neniu, kiu vidis ilin tiam, povus tion kredi. La verdaj futbalistoj saltis kaj kriis pro emociiĝo. Ili svingis la manojn, alte levis sian pokalon (ja temis pri la amikeca matĉo, do ĉiu teamo ricevis la honorigon), brakumis ĉiujn kaj eĉ faris honoran rondkuron ĉirkaŭ la kampo kvazaŭ ĉampionoj de la almenaŭ Eŭropa Futbalpokalo. Neforgeseblaj travivaĵoj kaj spertinda etoso.


Jam preskaŭ meznoktis, do ni revenis grupe. La metroo jam fermiĝis, do ni marŝis al bushaltejo, sufiĉe fora, laŭ senhomaj stratoj de Colegiales. Jen alvenis buso. “Ĉu iu ne havas monerojn?” demandis naiva ĉiĉeronino. Manarbaro leviĝis responde. “Do... eniru, mi pagos per karto” elspiris la junulino. Ŝi rifuzis akcepti ajnan repagon, do mi uzis enbusan tumulton por nerimarkite enpoŝigi al ŝi kelkajn monbiletojn. Dankon al vi, bonaeraj ŝtelistoj, mi lernis rapide.

Wednesday, February 10, 2016

Nova amiko kaj monŝanĝa butiko

Akiri novan amikon kaj konatiĝi kun la nigra merkato de la bonaeraj monŝanĝistoj - nemalbona rezulto por unu tago, ĉu ne?
Rafaelo kaj... reen al La Boca
Ĉiu vojaĝo estas renkontiĝo. Oni renkontas novajn lokojn, kulturojn kaj... homojn. Kaj malfacilas decidi, kio estas plej grava el tiu ĉi listo. En Bonaero mi renkontis Rafaelon – ĉarman esperantiston el Domingo, inteligentan kaj ĝentilan. Ni jam amikiĝis iom per Fejsbuko, do mi konis ke li loĝas en Santiago de los Caballeros, instruas en loka universitato kaj gvidas esperanto-kursojn. Ĉi-kaze ni renkontiĝis vizaĝo-al-vizaĝe kaj kune pasigis la tutan tagon, kun ĝuo espereble reciproka.


Mi trovis Rafaelon en la kongresejo matene kaj eksciis, ke li planas kun siaj venezuelaj geamikoj viziti La Boca. Bonega ideo, mi rekomendas! Tio estis mia jam kvara vizito al la gastigema urboparto, sed nur la dua busvojaĝo tien. “Ĉu piede? Ne! Al La Boca oni veturas per buso aŭ taksio, ĉar ĉirkaŭaĵoj estas danĝeraj!” klarigis al mi novaj geamikoj. Ah, bone, ĝustatempa sugesto.


La bonaera bustransporto estas aparta temo, ege specifa. La busoj estas bonegaj – preskaŭ ĉiuj estas novaj Mercedesoj, komfortaj kaj belaj. Ili trafikas sufiĉe ofte, do oni ne havas problemon atingi iun ajn lokon. Kompreneble se vi havas monerojn. Mi ne mistajpis – nome monerojn, ne monon! Je granda surprizo de ĉiuj kongresanoj, en lokaj busoj akcepteblas nur du pagiloj: specialaj kartoj (kiujn turistoj kompreneble ne havas) kaj moneroj. Jen ĉio. Do se vi eniras la buson kaj proponas al ŝoforo banknotojn, li simple forpelos vin surstraten. Vi ja havas monon, ne monerojn! Neniam mi supozis, ke sufikso povas ludi tiom gravan rolon en ĉiutaga vivo.


Nia vagado tra La Boca konsistis ĉefe el konversacio inter mi kaj Rafaelo. Li multe interesiĝis pri Rusio, ĝiaj politiko kaj kulturo. Kompreneble la ukrainia krizo estis temo ne preterirebla, do ni priparolis diversajn nuancojn kaj alirojn al tiu ĉi komplika afero.


Siavice Rafaelo rakontis pri sia lando, ĉiam pli aktive vizitata de rusianoj, sed apenaŭ konata al ili, ĉiam fermitaj en kaĝoj de luksaj plaĝoj kaj ekskursaj itineroj. “Ni havas la unuan universitaton en Ameriko! Ni havas muzeojn, monumentojn kaj plurajn vizititindaĵojn, sed la turistoj vidas preskaŭ nenion krom la suno kaj maro!” bedaŭris mia dominga amiko. Kompreneble parte tion klarigas alta krimecnivelo en tiu malriĉega lando, sed rilate rusojn gravas ankaŭ lingva bariero. Rafaelo mem konas la hispanan, la francan kaj la kreolan lingvojn. Li diris, ke multaj dominganoj havas haitian devenon, do ankaŭ inter liaj praŭloj estis haitianoj, La haitian kreolan lingvon li nomis belsona kaj specifa – kun la franca vortprovizo, sed la afrika gramatiko. Vere la mondo estas mirinde plureca!


Interalie Rafaelo malkovris por mi la gravan kulturan fenomenon, apenaŭ kompreneblan por alikontinentanoj – Mafalda! Jam en la unuaj tagoj mi rimarkis, ke en lokaj vendejoj abundas libroj kaj suveniroj kun tiu nigrohara knabino, saĝokula kaj ruzmiena. Mia dominga amiko klarigis, ke tio estas heroino de bildstrioj, verkitaj en la 1970-aj jaroj, sed ĝis nun popularegaj tra la hispanlingva mondo. “Ĉu ĝi similas al la Simpsonoj?” demandis mi. “Ne, tute ne! – indignis Rafaelo. – Mafalda estas multe pli profunda, filozofia. Ŝiaj eldiroj pri kulturo, politiko, homa psikologio aktualas ĝis nun kaj estas ofte citataj”. Bedaŭrinde mi ne havis eblecon plenpove kundividi tiun frandaĵon pro la ĉiama lingva bariero. Poste lokaj esperantistoj diris, ke ili planis esperantigi ĉi bildstriojn, sed la verkinto ial rifuzis tion. “Mafalda certe malakceptus tian konduton” triste resumis iu ĉe Fejsbuko. Nu, ni ne perdu la esperon.


Alia miriga por mi afero estis ke niaj venezuelaj akompanoj – Isaac Santiago Molina kaj lia ridetema Andrea Araque – parolis la rusan. Mi jam plurfoje rimarkis, ke la sudamerikanoj favoras Rusion kaj ties kulturon. Neniam antaŭe mi renkontis tiom da homoj, kiuj lernis la rusan kaj volus viziti mian landon. Agrabla surprizo. Bona ekzemplo povas esti la ĉarma Soraya Alvarez, eta feino de la kongreso.


“Ankaŭ mi povas paroli la rusan” diri ŝi al mi, kiel reprezentanto de la tiom ŝatata de ŝi lando. “Mi volas viziti Rusion. Eble dum la futbala mondpokalo de 2018”. Alvenu kara, mi ĝojus montri al vi la veran Rusion – belan, enigman kaj plurvizaĝan!

Cambio!
Tiu krio aŭdiĝas ie ajn en la centro de Bonaero. La hispanlingvanoj tuj komprenas la aferon, sed mi bezonis iom da tempo por lerni pri tiu ĉi specifaĵo de la nuna argentina ekonomio.


Ne estas sekreto, ke ĝi travivas malfacilan tempon, aparte ĝia financa sektoro, ŝarĝita je grandaj ŝuldoj kaj aktive atakata de tutmondaj vulturoj. La argentina registaro ne sukcesis inventi ion pli saĝan ol strikte fiksi la monŝanĝan kurzon, do kontraŭ 1 dolaro en banko vi ricevus nur 8 pesojn. Sed la ekonomio funkcias laŭ propraj leĝoj, kiujn apenaŭ povus ŝanĝi eĉ registaraj fantaziuloj, do surstrate regas alia, pli realisma kurzo: 1 dolaro = 12 pesoj. Oficiale tiaj operacioj estas malpermesitaj, sed al Argentino validas la fama eldiro de rusa verkisto Saltikov-Ŝĉedrin: “Severeco de la rusiaj leĝoj mildiĝas per nedevigeco de ties plenumo”.


Do ĉiupaŝe en San Nicolás oni povas vidi virojn kaj inojn diversaspektajn, kiuj elkrias senhalte: “Cambio-cambio-cambio! Dollar, peso, real. Cambio!” Ofte apude staras policanoj indiferentmienaj. Ĝenerale monŝanĝistoj estas ne tre fotiĝemaj, sed mi sukcesis kapti iun en objektivon de mia kamerao. La afero estas tiom vaste aplikata, ke iu kongresano eĉ diris al mi, ke iu monŝanĝisto proponis sin kiel oficialan serviston de la kongreso tiucele. La interkonsento ne okazis, bedaŭrinde por multaj kongresanoj.
Mi tre rapide seniĝis je kontanta mono, do ne spertis tiajn bezonojn, sed foje partoprenis monŝanĝadon kun du aliaj kongresanoj.


Unu el ili estis eŭropano, preskaŭ sen konoj de la hispana kaj alia servis kiel ĉiĉerono kaj interpretisto. Nia gvidilo estis eta nomkarto de iu vendejeto, kiun ni finfine sukcesis eltrovi en labirintoj de San Nicolás. Temis pri ordinara butiketo, vendanta iujn bagatelaĵojn. La hispanparolanto aliris viron, kiu staris sursojle kaj montris al li la nomkarton. “Cambio?” Post mallonga interparolo ene de la salono, nia amiko revenis kaj nomis kurzon. Ĝi estis sufiĉe kontentiga, do la eŭropano fordonis sian monon, ricevis pesojn kaj la operacio finiĝis je reciproka kontentiĝo.


Kial ni sekvis tiom longan kaj komplikan vojon, preterirante plurajn aliajn monŝanĝistojn surstratajn? Nur pro sekurecaj konsideroj. En tiu metio oftegas fiuloj, do oni facile povas ricevi falsan monon, iĝi viktimo de iu trompo aŭ eĉ esti rabita. Do iri al rekomendita, sekurece pruvita ŝanĝisto estas siaspeca mezvojo inter la strata ŝanĝado kaj vizito al banko.
Poste, kiam dum la Tago de informado grupo da kongresanoj disdonis flugfoliojn pri nia lingvo surstrate, mi ŝercis, ke ilia agado estus multe pli efika, se anstataŭ “Esperanto” ili elkrius: “Cambio! Cambio-cambio-cambio!”