Thursday, September 29, 2016

Geografio de miaj rememoroj: leĝera kaj fajna

Mi jam plurfoje esprimis mian fascinon pri la verkoj de Spomenka Štimec, eble la plej profesia el la nunaj esperanto-verkistoj. Ankaŭ ŝia vojaĝnovelaro ne elrevigis min.
Freŝa provo en la malnova ĝenro
Rememoroj de la vojaginto estas inter la plej malnovaj literaturaj ĝenroj. Noticoj, taglibroj, rememoroj – malantaŭ diversaj formoj kaŝiĝas ĉiam la sama celo – priskribi viditajn lokojn, renkontitajn homojn kaj esprimi siajn pensojn kaj sentojn iel aŭ tiel ligitajn al ili. Foje tio estas nura literatura formo, dum la enhavo celas tute aliajn aferojn. Brila ekzemplo tiukampe estas “Vojaĝo de Sankt-Peterburgo al Moskvo” de rusa verkisto Aleksandr Radiŝĉev. Eldonita en 1790 ĝi elmontris tiom akran kritikon de la cara reĝimo, ke tuj estis malpermesita kaj ties aŭtoro ekzilita al Siberio.


Sed nia aŭtorino sendube ne apartenas al tiaj revoluciuloj, kiuj pretendas transformi ĉi mondon. Ŝi nur pripensas ĝin, pli ĝuste – trasentas, kvazaŭ animpalpas ĉiun aĵon, lokon kaj homon kaj de tempo al tempo elverŝas siajn sentojn sur paperon. Ni jam vidis tion en “Vojaĝo al disiĝo”, “Ombro sur interna pejzaĝo” kaj “Kroata milita taglibro”. Nun la sama afero prezentiĝas forme de vojaĝaj rememoroj.
Same kiel ĉiuj verkoj de Spomenka Štimec, ĝi estas tute personeca, do subjektiva. La libro enhavas eseojn pri vojaĝoj de la aŭtorino al Japanio, Koreio, Sardio (Italio), Svedio, Mljet (Kroatio), Kubo, Isfahano (Irano) kaj eĉ pri la neokazinta vojaĝo al Albanio. Temas pri tipa Štimec-prozo: trankvila fluo de la vortoj, ŝanĝiĝo de bildoj kaj pensoj, kvazaŭ kalejdoskopo tiom simila al nia memoro, en kiu ofte malgravaj aferoj okupas pli gravan lokon dum tiuj esencaj forvaporiĝas aŭ paliĝas pro enigma elektemo de niaj psiko kaj cerbo.
Oni legu tiun ĉi libron vespere duonkuŝe sur sofo, kun pokalo de vino enmane. Aŭ en trajno, forportanta vin al neniam vizitita loko. Aŭ en hotelĉambro post eventoplena tago, kiam propraj impresoj kompariĝas kaj interplektiĝas kun tiuj aŭtoraj kvazaŭ en dialogo senvoĉa. Ĉi-jare mi planas viziti Kubon, do tiuj ĉi paĝoj estis aparte allogaj por mi. Eventuale mi revenos al ili poste.

Specimenoj de la Štimec-esprimoj
“En la movado mi neniam emis aktivi. La movado estas postulema kaj teda kaj la diskutoj tiom harfendaj kaj senfruktaj... Mi decidis atenti kaj ne lasi min entiri en ĉion kion Esperanto volis de mi. Foje mi sukcesas... Ekstermovadulo mi estas”.
“Alarmo. Minaco de aeratako. Kio estas la valoraĵo, kiun oni devas kunporti? Mi sidiĝis en la kela ŝirmejo kaj fermis la okulojn por protekti Isfahanon en mi de pereo”.
“Iom malcerte mi portis la fotilon al la riparisto. Sed ĉio klaras: La aparato, kiu dum momento gustumis la salon de Eta Lago, de tiu memoro neniam plu refortiĝos. Ĝi decidis resti kun tiu memoro kiel la lasta kaj post “Melita” foti nenion alian. Malĝoja, mi tamen akceptis tian starpunkton”.

Kompreneble priskriboj de lokaj tradicioj kaj vidindaĵoj abundas, do la verko uzeblas ankaŭ kiel siaspeca gvidlibro laŭ respektivaj lokoj.
Alia rimarkinda kaj tiom propra al Spomenka Štimec trajto estas ĉiama ĉeesto de Esperanto en ŝiaj travivaĵoj. Malgraŭ sia ekstermovadeco ŝi fakte logas en Esperantujo, se ne organize, do spirite. Dum siaj vojaĝoj ŝi legas esperanto-librojn, citas esperantajn aŭ esperantigitajn verkojn kaj kompreneble preskaŭ ĉiuj ŝiaj geamikoj tra la mondo estas samideanoj. Do oni povas nur miri kaj envii tiom profundan mergiĝon en nia esperanto-mondo, ne tre dense loĝata, sed ege vasta.

La eldonaĵo
La libro aperis en serio “Originala literaturo” de eldonejo “Pro Esperanto” en 1992. Mola kovrilo, bela papero, tiparo simpla, sed bone legebla, folioj forte algluitaj. Tajperaroj renkonteblas, aparte en la lastaj eseoj, sed ne tiom oftas por ĝeni legadon. Pleja manko estas foresto de la ilustraĵoj, kvankam la teksto sugestas ke la aŭtorino faris plurajn fotojn dum la vojaĝoj. Eventuale tion kaŭzis monproblemoj, sed eble Spomenka Štimec simple decidis ne katenigi la legontojn, sed inverse – malbridi ilian fantazion por ke ĉiu konstruu sian Isfahanon kaj ĉeestu sian kuban festivalon?

Saturday, September 17, 2016

Tri kontinentoj en tri tagoj

Mia revenvojo de Peruo al Rusio estis vere freneza: dum tri tagoj mi trapasis tri kontinentojn, plurajn landojn kaj flughavenojn. Sed mi devas agnoski, ke ju pli for mi veturis, des pli facila ŝajnis al mi la afero. Kredu min: post trapasi la trian doganejon dumtage jam nenio plu povus embarasi vin.
Montevideo
En flughaveno Carrasco Internacia Flughaveno de Montevideo mi pasigis nur kelkajn horojn, sed tio estis la plej komforta atendado tiuspeca.


Bela kaj zorgeme planita, ĝi estas la plej bona flughaveno iam vizitita de mi. Ĉio funkciis laŭorde kaj aparte plaĉis al mi ŝtopilingoj diversformaj, kies nestoj apudis ĉiun vicon de sidlokoj en atendejo. Dankon, Urugvajo!


Post aviadilo ekflugis, oni anoncis la flugtempon ĝis Bonaero – 35 minutoj. Fakte ni nur transsaltis la vastegan Plata-Riveron.


Nun mi povas diri, ke dum du semajnoj trapasis Sudamerikon de A (Argentino) ĝis U (Urugvajo). Nu, se ne skrupuli pri kelkaj preterlasitaj landoj ene de tiu ĉi listo...

Du flughavenoj
Jen mia celo – mi estas en flughaveno de Bonaero kaj nun restas nur trovi ĝustan enirejon. Mia flugo estas ĉe... alia flughaveno! Ĉi tio estas la Flughaveno Jorge Newbery, destinita por mallongaj flugoj, kaj mi bezonis forflugi de la Internacia Flughaveno Ministro Pistarini. Mi preteratentis tion dum la biletaĉeto aŭ simple forgesis poste, jam ne gravis. Mi havis kelkdek dolarojn en poŝo, espereble tio sufiĉos.
Bedaŭrinde aeroekspreso, tiom komfortiginta la vivon de pasaĝeroj de la flughavenoj en Moskvo, en Bonaero ankoraŭ ne ekzistas. Restis nur unu solvo – taksio.
Mia taksiisto povus esti heroo de iu aventura filmo. Dika longharulo en ledjako li enŝaltis plenvoĉe pezmetalon kaj forte enpremis la akcelilon. La vojo estis longa, do mi ekdubis pri sufiĉeco de mia mono kaj baldaŭ tiuj duboj konfirmiĝis. “70 dolaroj? Mi ne havas tiom...” Lasinte la povran valizon denove kiel ostaĝon mi hastis al atendejo. Ho, jen estas budo kun surskribo “Universal assistance”. Junulino nur levis la ŝultrojn: “I don’t speak English” – “But who speaks?” Ŝi fingromontris al junulino en kontraŭ flanko de la halo. Ŝi pravis, sed nur parte. Tiu knabino elbuŝigis sufiĉe longan vortovicon kaj evidente estis konvinkita, ke parolas angle. Mi komprenis eĉ ne unu vorton.
Fine mi trovis bankmaŝinon memstare. Ĝi funkciis, sed pro nekomprenebla kialo rifuzis redoni mian monon. Plurfoja ripetado senfruktis. Post perdi ajnan esperon mi telefonis al mia amikino Julia, sed ŝia klopodado aranĝi la aferon kun Gazprombanko fiaskis – oficistoj postulis aŭskulti min persone. Denove telefonvoko rabis kelkdek dolarojn de mia konto. Rezulte mi konvinkiĝis, ke mia karto funkcias laŭorde – malkiel tiu ĉi bankmaŝino. Do mi serĉu alian.
La taksiisto surstrate estis ŝokita je 40-minuta atendado kaj avertis ke mi devos pagi aldonmonon, ĉar post 15 minutoj parkumado ĉi tie estas pagenda. Ni alveturis iun bankoficejon kaj – ho feliĉo – ĉio funkciis. Mi adiaŭis pliajn kelkdek dolarojn kaj reunuiĝis kun mia valizo. La telefono denove revenis al komato. Senprobleme, jen mi vidas ŝtopilingon... Diable! Ĝi estas tristifta! Ho Argentino, mirinda lando...

Amsterdamo – Moskvo – Tjumeno
Sekvan fojon mi ŝarĝis mian telefonon en flughaveno de Amsterdamo – kolosa, sed ĥaosa. Mi sidiĝis ĉe speciala ŝarĝotablo kaj manĝigis samtempe la komputilon kaj telefonon, ambaŭ soifaj je energio. Iu nigrulo demandis min pri sendrata interreto kaj mi helpis al li aranĝi konekton. Suvenira budo proponis plurajn aĉetindaĵon kaj gazetojn, ĉefe en la angla. Hispanlingva junulino pene klopodis interkompreniĝi pri iu varo kaj fine trovis samlingvanon, kiu savis ŝin je kaptilo de lingva dezerto.
Flughaveno Domodedovo en Moskvo estas prave konsiderata inter la plej modernaj kaj komfortaj. Mi jam rutine marŝis de unu terminalo al alia, trenante post mi la valizon. Ŝoforo de pasaĝera buseto proponis al mi sidiĝi, sed mi rifuzis. “Mi flugas jam dudek horojn, do sidis sufiĉe”. Li kompreneme klinis la kapon.
Tjumeno renkontis min per frosto kaj neĝo. Apud mia domo ĉe la ĉefa strato kuŝis grandegaj neĝamasoj – evidente antaŭnelonge trapasis neĝpurigiloj kaj kamionoj ankoraŭ ne alvenis. Mi fotis tion por akompani sciigon pri mia reveno ĉe Fejsbuko. Estis mateno kaj ankoraŭ malhelis. Hejme mi falis en liton kaj dormis ĝis meznokto.

Wednesday, September 7, 2016

La lasta tago en Limo

Mia lasta tago en Limo estis ĥaosa kaj moviĝema. Sed kion fari, ja min gvidis homo kun vere rusa animo – loka esperantisto Hector.
Aidaŭa promeno tra apudaj kvartaloj de Callao. Malpura kafejo proponis “rusan salaton”, sed ni singarde rezignis je tiu frandaĵo.


Maldekstre de la muzeo ni trovis malplenan parkon, en kiu staris kelkaj monumentoj, dediĉitaj al respektivaj etnokomunumoj de Callao – la araba, juda, japana, ĉina.



Ni ne sukcesis trovi amikinon de Hector ĉe sia hejmo, sed renkontiĝis surstrate. La vigla ĉarmulino elpafis vortojn kun mitrala rapideco kaj aktive gestis, klarigante kiel ni plej bone atingu Limon. Fine ni kaptis taksion kaj revenis al la ĉefurbo.
Neniam mi tiom multe vojagis per taksio. Tiutage mi vizitis almenaŭ duonon de la urbopartoj, ĉar Hector havis diversajn taskojn urĝe farendajn. Fine ni vespermanĝis en la sama butikejo, kie mi antaŭ kelkaj tagoj malsukcesis aĉeti glaciaĵon pro la manko de moneroj. Hector iam kromlaboris en loka restoracio kiel kelnero, do laŭdis tiean kuiraĵojn. Veraj frandaĵoj, mi konfirmas.


Restis jam nur du horoj antaŭ mia forlfugo kaj mi ankoraŭ devis trovi iun apotekon por plenumi mendon de rusia amiko. Unue ni veturis al iu kvartalo, kie surstrate enviciĝis pluraj vendistoj. “Oni vendas ĉi tie kuracilojn plej malmultekoste” klarigis Hector. “Ĉu falsaĵoj?” – “Ne, nuraj kontrabandaĵoj! Kion pri la polico? Kompreneble policanoj scias pri tio. Ĉiuj scias!” Bedaŭrinde mi jam ne havis sufiĉe da kontanta mono kaj bankokartoj ĉi tie apenaŭ akcepteblis. Do ni veturis al la plej granda apoteko de la urbo, kiel nomis ĝin Hector kaj tie post certaj burokrataĵoj mi tamen aĉetis la deziritaĵon.


“Ĉu ni havas sufiĉe da tempo por atingi la flughavenon?” – “Jes, ne zorgu” trankviligis min Hector kun tute rusa senzorgeco. Nia aŭto rapidis laŭ iuj mallumaj stratetoj. “Hm, nu kiel diri al vi specifon de tiu ĉi kvartalo... Nu ĉi tie troviĝas ĉefe bordeloj” klarigis mia perua amiko laŭvoje. La taksio haltis ĉe ruĝa trafiklumo kaj Hector tuj enpremis serurbutonojn ĉe ĉiuj pordoj. “Ĉu ni ne akceptos gastojn?” – “Ĉi tie prefere ne. Oni havu okulojn sur nuko en tiaj lokoj”.


En la flughaveno jam atendis nin Carlos, kiu speciale veturis tien por adiaŭi min. Kiom afablega ulo! Do ne mirindas, ke ĉiuj renkontitaj de mi lokaj esperantistoj nomis lin “koro de la perua esperanto-movado”. Mi ŝategus babili kun li kaj kundividi miajn impresojn, sed... tempo jam ege mankis al mi. Unue mi kuris al bagaĝdeponejo por repreni la valizon. “50 solesoj, sinjoro”. Mi ŝovis mian lastan bankbileton, speciale por tiu ŝparitan. “Pardonon, sinjoro, sed ĝi estas falsa”. Diable! Mi insultis friponan taksiiston, kiu donis al mi ĝin kiel restmonon dum mia vespera reveno al la hotelo. “Hm, jes, ĝi estas falsa” konfirmis miaj amikoj, esplorante la rozkoloran papereton. “Rigardu, tie ĉi devus esti surskribo kaj tiu ĉi strio estu alikolora... Sed bone farita, vere bone...”. Do mi jam ne havis monon, sed plu havis amikojn. “Havu ne cent rublojn, sed cent geamikojn” diras la fama rusa proverbo. Hector donis al mi la bezonatan monon kaj mia ostaĝigita valizo tuj estis liberigita.


Mi fulmis al registrejo. “Kien vi flugas nun?” – “Al Montevideo” – “Kaj poste?” – “Al Bonaero” – “Ĉu vi povas prezenti bileton?” Diable! Mia telefono jam letargiis, do mi ne povis surekranigi la elektronikajn biletojn, haveblajn nur en mia retpoŝto. Post kelkminuta hezitado kaj konsultado de superulo, la oficisto revenis tristmiena: “Pardonon, sinjoro, sed mia estro diris, ke vi devas montri biletojn por la tuta itinero”.


Ni kune iris al komputilo. Unuafoje post pluraj tagoj mi atingis Yandex, entajpis mian pasvorton por poŝtokesto kaj... atendis... atendis... atendis... Eventuale la flughavena komputilo malŝatis la plej popularan rusian serĉilon. Mi estis vere nervoza: “Mi tute ne havas tempon!” La oficisto donis al mi sian poŝtelefonon kiel solan helpilon. Finfine mi sukcesis eniri per ĝi mian poŝtokeston kaj prezenti biletojn ĝis Bonaero. “Bone. Sed kien vi flugos poste?” – “Al Amsterdamo, Moskvo kaj fine Tjumeno” – “Ĉu vi povus prezenti biletojn?” @#$%&^&* Pardonon, sed tio estas la plej ĝentila maniero esprimi miajn pensojn tiumomente, ĉar tiuj ĉi biletoj haveblis nur kiel fotoj en mia senenergia iPhone. “Ok. Do ni sarĝos ĝin” tiu ĉi homo ĉiam pli ŝajnis al mi esti roboto. Post kelkaj minutoj la telefono vekiĝis kaj mi montris al la scivolema perua registranto ĉiujn bezonaĵojn. “Bonan flugon” diris li kaj stampis mian bileton. Dankon!!!
Revena kuro al la amikoj. Mi prenas de bankmaŝino 50 solesojn kaj redonas ilin al Hector. Poste ni kune rapidas al la forirejo. “Ĉu plaĉis al vi Peruo? Kion vi pensas pri Kusko? Kaj Maĉupikĉuo? Kion pri homoj, homoj de Peruo?” Carlos bolis de amikeca scivolo. Ĉu mi povus forlasi tian afablulon senresponde? Fine li elmanigis al mi kelkajn memoraĵojn, ni faris komunan foton kaj mi malaperis en longega atendovico. La amikoj ĝis lasta momento adiaŭe mansvingis al mi.


Ho, finfine mi alvenis oficistinon. “Bonvolu prezenti vian enmigran kuponon” – “Ĉu? Diable!” – “Oni donis ĝin al vi dum via alveno al Peruo. Vi plenigis ĝin kaj poste unu duonon fordonis dum alveno kaj la duan devas fordoni nun”. Mi ne havis ĝin submane kaj tute forgesis pri tiu stulta paperaĉo. La registriĝo por mia flugo jam antaŭlonge finiĝis. Restis nur 10 minutoj ĝis forflugo de la aviadilo. “Pardonon, sinjoro, sed vi devas reveni al komenco de la atendovico, preni tie novan kuponon, plenigi ĝin kaj reveni”. Mi ne memoras lastan tagon kiam mi kuris tiom multe.
La kupono estis plejparte en la hispana. Mi plenigis kion mi komprenis kaj hastis reen. Restis nur 5 minutoj. La oficistino jam infektiĝis je mia nervozeco, do rapide stampis la bileton kaj akompanis min al sekva etapo – doganeja budo. “Sinjoro, vi devas pagi forveturan imposton por alilandanoj – 6 dolarojn”. Mil diabloj! Mi ne havis eĉ unu bankbileton en poŝo. Bankokartoj ne akcepteblis. Inter doganistoj ekis disputo. Unu insistis ke mi strikte plenumu la regulon, sed alia admonis lin, montrante horloĝon: “Tri minutoj!” Fine mi elpoŝigis sur tablon kelkajn monerojn haveblajn kaj ekkuris al la lasta punkto de mia maratono.
La ekrano jam estis malŝaltita, ejo malplenis kaj uniformulo pretis forlasi ĝin. “Sinjoro!” Li flegme rigardis min kaj malfermis la pordon de ... “¡Hola!” Unuafoje en la vivo mi eniris la aviadilon du minutojn antaŭ ties forflugo. Ĉiuj pasaĝeroj jam sidis alkroĉitaj kaj mire gapis al la stranga ulo, kiu sovaĝokule kaj anhele grimpis al sia loko. Tamen forflugis ni nur duonhoron poste. Ja tio estas Sudameriko.